DİKEN ÖZEL
@dikencomtr
info@diken.com.tr
Bugün itibarıyla tam 147 ülke Filistin devletini tanıyor. Fransa’nın eylülde Filistin devletini tanıyacağını duyurmasıyla bu sayı 148’e yükselecek.
Fakat ortada bir Filistin devleti hala yok. Üstelik 22 aydır İsrail’in yaklaşık 60 bin Filistinliyi öldürdüğü Gazze Şeridi’nde ve Batı Şeria’da katliamlar sürüyor, insanlar kitlesel açlığa mahkum edilerek yardım noktalarında pusuya düşürülüyor.
Ortadoğu, Afrika ve Asya ülkelerinin çoğu Filistin devletini tanırken, Avrupa ‘çekimser’ kalıyor.
Peki İsrail’in kuşatmasının sürdüğü bir ortamda, ülkelerin peş peşe Filistin devletini tanıdığını açıklaması gerçekten bir ilerleme mi, yoksa sadece bir yanılsama mı?
Şu anda yalnızca Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs’ü kapsayan işgal altındaki Filistin toprakları var.
Filistin Birleşmiş Milletler’de (BM) oy hakkı olmayan ama genel kurula katılma imkanına sahip ‘gözlemci devlet’ statüsünde.
Fakat bölgede yalnızca Yahudi devleti var: İsrail.
Kimi Filistinli İsrail’de vatandaş olarak yaşıyor. Kimiyse Lübnan, Suriye ve Mısır gibi komşu ülkelerde göçmen.
Tabii İsrail’de yaşayan Filistinlilerin kendi kimliğini yok sayması ve İsraillilerin Filistinlilere verip veriştirmesine dahi göz yumması gerekiyor.
İsrail’deki bir Filistinli New Yorker‘a şöyle konuşmuştu: ”İsrail’de yaşayan Filistinliler hep bir ikilem içinde: Topluma ait olma arzusu ile bu aidiyetin koşullu olduğunun bilinci.”
‘Askeri yönetimin ne idüğü belirsiz rejimine tabi Filistinliler‘
İsrail’in ‘açık hava hapishanesi’ne çevirdiği Batı Şeria’da yaşayan Filistinliler ise düzenli polis baskınlarına ve İsrailli yerleşimcilerin saldırılarına maruz kalıyor.
Dahası, Batı Şeria içinde ve çevresinde yüzlerce askeri kontrol noktası bulunuyor, bu yüzden Filistinlilerin seyahat etmesi saatler sürebiliyor.
Britanyalı gazeteci Louis Theroux, bu yıl Batı Şeria’da çektiği ‘The Settlers’ (Yerleşimciler) adlı belgeselde bölgede ‘iki sınıflı bir toplum’ olduğunu anlatıyordu.
Theroux, Batı Şeria’daki günlük yaşamı şöyle tarifledi:
”Bir yanda İsrail medeni hukuku altında korunan Yahudi yerleşimciler, diğer yanda askeri yönetimin ne idüğü belirsiz rejimine tabi Filistinliler…
Yollar kapalı, hayat farklı şekillerde zorlaştırılmış. (Askeri kontrol noktalarındaki) Pasaport kontrollerinin aşağılayıcılığı… Yerleşimcilerin vandallığı ve Filistinlileri sindirmesi…”
2025 Mart itibarıyla BM üyesi ülkelerin yüzde 75’i Filistin devletini bağımsız bir ülke olarak tanıyor.
Bir grup BM uzmanı 2024’te, Gazze’de derhal ateşkes sağlanabilmesi için tüm BM üyesi ülkeleri Filistin devletini tanımaya çağırmıştı.
Daha sonra dokuz ülke daha Filistin’i resmen tanımıştı: Ermenistan, Slovenya, İrlanda, Norveç, İspanya, Bahamalar, Trinidad ve Tobago, Jamaika ve Barbados.
Öyle ki Ortadoğu, Afrika ve Asya ülkelerinin çoğu Filistin devletini tanıyor.
‘Rusya’ya yaptırım, İsrail’e sessizlik’
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, perşembe, bölgede barışın sağlanması umuduyla Fransa’nın Filistin devletini tanıyacağını açıkladı.
Gelgelelim İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu böyle bir hamlenin ‘terörü ödüllendirdiğini’ söyledi: ”Bu koşullar altında kurulacak bir Filistin devleti, İsrail’i yok etmek için bir sıçrama tahtası olur.”
Avustralya, ABD, Kanada, Japonya ve Güney Kore’nin yanısıra Slovenya, Malta ve Belçika gibi Avrupa ülkeleri Filistin devletini tanımıyor.
Nitekim İspanya başbakanı, ”Rusya’ya yaptırım, İsrail’e sessizlik” diyerek Avrupa Birliği’ni (AB) ‘çifte standart’la suçlamıştı.
Çoğu Avrupa ülkesinde Filistin’in daha güçlü desteklenmesi için siyasi baskı giderek artıyor.
Filistin devleti nasıl olurdu?
Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) 15 Kasım 1988’de Filistin devletini resmen ilan etmişti. Doğu Kudüs dahil olmak üzere Batı Şeria ve Gazze Şeridi’nde egemenlik iddia ediyordu.
Australian Broadcasting Corporation’a (ABC) konuşan hukukçu Juliette McIntyre, uluslararası hukukta bir devletin bazı tanımlayıcı özellikleri bulunduğunu söyledi:
- Kalıcı bir nüfus
- Belirli bir toprak parçası
- Etkili bir yönetim
- Diğer devletlerle ilişki kurma kapasitesi
McIntyre’a göre ”Bazen de en önemli şey diğer devletlerce tanınmak. Böylece diplomatik ilişkiler kurmak ve uluslararası kuruluşlara üyelik mümkün olur.”
“Filistin devletinin tanınması hem Yahudi devletinin, hem de Arap devletinin birarada var olacağı ‘iki devletli çözüm’ için bir başlangıç olabilir” dedi McIntyre: ”İki devletli çözüm için iki ayrı devlet gerekiyor. İsrail’in Filistin topraklarını işgali uluslararası hukuka aykırı bulundu.”
Öyle ki çoğu dünya lideri, ‘iki devletli çözüm’ü çatışmaları bitirmenin tek yolu olarak görüyor.
McIntyre, ”İki devletin de toprak bütünlüğüne saygı gösterilmeli ve yeni sınırlar iki devlet arasında imzalanacak bir anlaşmayla belirlenmeli” dedi.
İsrail Meclisi kabul etti: Batı Şeria ilhak edilsin
İsrail Meclisi işgal edilmiş Batı Şeria için ‘İlhak edilsin‘ çağrısı yapan tasarıyı çarşamba günü 71 vekilin oyuyla kabul etti.
Bağlayıcılığı olmayan oylamayı, Netanyahu’nun aşırı-sağcı koalisyonundan üyelerin yanısıra bazı muhalefet milletvekilleri destekledi.
Gelgelelim İsrail’in 1967’de işgal ettiği Batı Şeria’daki varlığı, uluslararası hukuka göre işgal sayılıyor. BM Güvenlik Konseyi, İsrail’in savaşla elde ettiği bu toprakların ilhakını reddediyor.
Sorular hala yanıtsız
Başbakan Binyamin Netanyahu ve İsrailli vekiller ‘iki devletli çözüm’ü desteklemediklerini açıkça belirtiyor.
‘İki devletli çözüm’ü büyük ölçüde destekleyen BM, 28-29 Temmuz’da Filistin meselesi ve iki devletli çözüm hakkında bir konferans düzenleyecek.
Filistin devletini tanımak iyi niyetli bir diplomatik jest olabilir. Fakat temel soru ve sorunlar ciddiyetle ele alınmadığı sürece, Filistin devletinin tanınması sembolik bir jestten ibaret olacak.
Nitekim yanıtlanmamış birçok soru var: Sınırlar nasıl çizilecek? Başkent neresi olacak? İki taraf nasıl uzlaşacak?
