ABD Başkanı Barack Obama, geçen çarşamba günü dış politika önceliklerini ana hatlarıyla anlattığı konuşmasında, Kongre’den terörle mücadelede ‘ön saflar’da yer alan ülkelere 5 milyar dolarlık bütçe ayırmasını istedi.
New York Times gazetesi, Obama’nın bu açıklamasından yola çıkarak, El Kaide’nin nerelerde etkin olduğunu, hangi ülkelerde hangi örgütlerle varlık gösterdiğini yazdı. Ben Hubbard ve Shreeya Sinha’nın derlemesine göre, El Kaide’nin etkin olduğu ülkelerin haritası şöyle:
Ancak örgüt, temelde hâlâ varlığını sürdürse dahi yerini Ortadoğu ve Afrika’ya yayılmış birtakım yeni örgütlere bırakmış durumda. Bunlardan bazılarının El Kaide’nin merkezi yönetimiyle bağı var. Ancak çoğu kendi kararlarını kendi alıyor, kendi liderlerine bağlılık gösteriyor, kendilerini bağımsız olarak finanse ediyor ve Batı’ya saldırmak yerine bulundukları yerde silahlı mücadele yürütmeye daha fazla eğilim gösteriyor.
İşte Ortadoğu ve Afrika’nın büyük kısmına yayılan radikal örgütler:
Afganistan ve Pakistan’da manevra alanı kısıtlandı
Eymen el Zevahiri’nin El Kaide’den arta kalan ekipleri, Afganistan-Pakistan sınırında etkin. Uzmanlar, Zevahiri’nin kendine bağlı militanları ne düzeyde etkileyebildiğine dair farklı görüşler bildiriyor; Amerikan insansız hava araçlarının saldırılarıyla Kaide’nin yönetici kadrolarının epey darbe alması sonucunda örgütün bu bölgedeki manevra ve iletişim olanakları kısıtlanmış durumda.
Somali, Suriye, Yemen ile Kuzey ve Batı Afrika’daki Kaide’ye yakın gruplarsa bulundukları bölgelerde etkilerini giderek artırarak ABD’nin teröre karşı yürüttüğü mücadelenin önünde önemli bir engel oluşturuyor. Bu örgüt ağı kimi zaman Zevahiri’nin ideolojik önderliğinden beslense de, fidye için insan kaçırma gibi eylemler üzerinden kendilerini finanse etme yolunu benimsemeleri giderek daha fazla yerel ve bölgesel meselelere odaklandıklarını gösteriyor.
Özellikle de merkez üssü Yemen’de bulunan Arap Yarımadası El Kaidesi gibi kimi gruplarsa, saldırılarında doğrudan ABD’yi hedef alıyor.
Yeni ‘merkez’ Suriye mi?
Suriye’deki iç savaş ülkeyi uluslararası cihatçılar için tam bir çekim merkezi haline getirdi. Hükümete karşı ayaklanan İslamcı tugayların yanı sıra ülkede iki ana radikal grup bulunuyor.
Kaide’ye yakın olan El Nusra Cephesi, önceliğinin Devlet Başkanı Beşar Esad’ın devrilmesi olduğunu belirtiyor. Savaş alanında şimdiye kadar gösterdikleri etki pek çok küçük grubun onlarla yakın ilişki kurmasına yol açtı.
Irak-Şam İslam Devleti’yse (IŞİD) El Kaide’nin Irak’ın batısında etkili olan bir kolunun faaliyet alanına birkaç şehri katmasıyla birlikte Suriye’nin kuzeydoğusuna doğru yayılmış hali. Savaşta gösterdikleri gaddarlık ve Esad’a karşı şeriat devleti kurulması gerektiğine yaptıkları vurgu, Suriye muhalif hareketinden tamamen kopmalarına yol açtı. El Kaide şubat ayında bu örgütle bağlarının kalmadığını resmi olarak duyurdu.
Yemen’de darbe yedi
Arap Yarımadası’ndaki El Kaide’nin, El Kaide’yle en yakın olan grup olduğu düşünülüyor. Bunda en büyük etken, grubun, 25 Aralık 2009’da Detroit semalarında başarısız bir yolcu uçağını patlatma girişimini üstlenmesinden de anlaşılacağı üzere, Batı ülkelerini hedef alması.
Yemen’de de Afganistan ve Pakistan’da olduğu gibi Amerikan insansız hava araçları grubun etkinliğine büyük darbe indirmiş durumda. ABD doğumlu imam Enver el Evlaki dahil, grubun önemli liderleri öldürüldü. Yine de Amerikan istihbaratı ve askeri yetkilileri Kaide’nin Yemen koluyla Afrika’daki militan bir grup olan Eşşebab arasında eyleme yönelik işbirliğinin arttığı konusunda kamuoyunu uyarıyor.
Kuzey Afrika:
Kuzey Afrika boyunca birtakım radikal gruplar faaliyet gösteriyor. İntihar bombası ve insan kaçırma eylemleriyle adını duyuran İslami Mağrip El Kaidesi Fransız güçlerince püskürtülmeden önce Mali’deki birkaç kasabanın kontrolünü ele geçirmişti. 2012’de Libya’nın Bingazi kentinde ABD Konsolosluğu’na düzenlenen ve Büyükelçi J. Christopher Stevens’ın ölümüyle sonuçlanan saldırının başını çeken örgüt Ensar El Şeriat’tı. Mısır’daysa Ensar Beyt El Mekdis örgütü emniyet güçlerini hedef alan bombalama ve silahlı suikast eylemleri gerçekleştirdi.
Nijerya:
Boko Haram binlerce kişinin öldüğü saldırılar düzenleyerek Nijerya devletine karşı ayaklanma başlattı. Örgüt son olarak 250’den fazla okul çağında kızı kaçırarak uluslararası düzeyde kötü bir şöhrete kavuştu ve diğer militan gruplar tarafından kınandı. Tarikat gibi örgütlenen bu İslamcı grup sivillere karşı giriştiği keyfi şiddet eylemleriyle tanınıyor. 2002 yılında kurulan Boko Haram Kuzey ve Batı Afrika’da faaliyet gösteren İslami Mağrip El-Kaidesi’nden destek alıyor.
Somali:
Eşşebab yakın zamana kadar Somali’de hatırı sayılır büyüklükte bir bölgeyi denetimi altında tutuyordu ancak Kenya ve Afrika Birliği’ndeki diğer devletlerin katıldığı bir askeri harekât sonucunda belli başlı şehirlerden çekilmek zorunda kaldı. Geçtiğimiz günlerde Somali’de asker bulunduran yabancı ülkeleri cezalandırmak amacıyla, Kenya’nın başkenti Nairobi’deki Westgate Alışveriş Merkezi’ne düzenlenen de olmak üzere, bir dizi saldırı gerçekleştirdi.
2006’da Somali’nin Etiyopya tarafından ABD’nin de desteğiyle işgal edilmesine karşı mücadele etme hedefindeki milliyetçi bir örgüt olarak ortaya çıkan Eşşebab, Amerikalı terörle mücadele uzmanlarına göre Nijerya’da Boko Haram, Yemen’le Kuzey Afrika’daysa El Kaide bağlantılı örgütlerle işbirliği içerisinde hareket ediyor.
Yemen’deki militanlarla etkin biçimde mücadele etmiş olan Amerikan Özel Harekât Komutanlığı Somali’de de Eşşebab’a yönelik ölümcül insansız hava aracı saldırılarında bulundu. Mark Mazzetti ve Eric Schmitt’in Times’ta yayımlanan haberine göre bu eylemler, “zayıf devletlerin El-Kaide bağlantılı grupların güçlenmesine izin verdiği otorite boşluğu olan yerlerde Amerikan askeri varlığının yoğunlaştığını göstermektedir.”
