DR. FEYZA BAYRAKTAR
@FeyzaBayraktar_
info@feyzabayraktar.com
ABD’de de öğrenciyken yurt odasını paylaştığım Amerikalı bir kız vardı. Senelerce her akşam uyumadan önce ‘Bridget Jones’un Günlüğü‘nü izlerdi. O zamanlar obsesif şekilde aynı filmi her gece izlemesini, kendini filmin baş kahramanıyla özdeşleştirmesine ve günün sonunda filmdeki gibi gerçek aşkı bulmayı umut etmesine bağlıyordum. Yetişkin bir insanın defalarca bıkmadan aynı filmi ya da diziyi izlemesini anlamlandıramıyordum.
Birçoğumuz zaman zaman sevdiğimiz filmleri ya da şovları tekrar izleriz tabii ama filmleri, dizileri ya da TV şovlarını sık aralıklarla baştan izlemek çok da sağlıklı görünmemişti o zamanlar bana. Son bir yıl içinde fark ettim ki -özellikle de pandemiyle birlikte- benzer davranışları sergileyen çok fazla insan var. Ve bunun tek sebebinin film ya da dizi kahramanlarını insanın kendisiyle özdeşleştirmesi olamayacağına karar verdim.
Evde kalıp dizi izleyen insan sayısı arttı
Ülkede yaşamanın birçok açıdan daha da zorlaşmasıyla istemeden de olsa yaşam biçimlerimizi değiştirmek zorunda kaldık. Birçoğumuz artık tatile gidemez oldu. Dışarı çıkıp yemek yemek bile saçmalık seviyesinde pahalı hale geldi. Dahası, aldığımız hizmet kalitesi giderek düştüğü gibi daha önce girdiğimiz ortamlardaki insan profili de paranın el değiştirmesiyle farklılaştı.
Dolayısıyla, dışarı çıkıp parasıyla rezil olmaktansa evde kalıp dizi izlemeyi seçen insan sayısı arttı. Yani pandemi sürecindeki koşullara bağlı edinilen bazı alışkanlıklar, şu anki hayat şartlarından dolayı kalıcı hale geldi.
Son yıllarda, Netflix ve Disney+ gibi platformlarındaki yeni film ve diziler popüler. Yıllar önce televizyonda yayınlanmış diziler ya da sinema salonlarında gösterime girmiş filmler de birçok kişi tarafından tekrar tekrar izleniyor.
Gözlemlendiğim kadarıyla Türkiye’de sıklıkla baştan izlenen dizler arasında Avrupa Yakası, Muhteşem Yüzyıl, Aşk-ı Memnu, Yaprak Dökümü, Behzat Ç., Kurtlar Vadisi, Doktorlar yer alıyor. Yemek yerken, evi temizlerken ya da bir işle uğraşırken bu dizilerden birini fonda açık tutan insan sayısı azımsanamayacak kadar çok.
Ben de bunun üzerine konuyla ilgili bir araştırma yaptım. Bir diziyi, filmi ya da tv programını tekrar tekrar baştan izlemenin olumlu psikolojik etkileri olduğunu kanıtlayan bilimsel yayınlar gördüm.
Bilinenin getirdiği konfor
Bir diziyi ya da filmi tekrar izlerken konuyu ve sonu bildiğimiz gibi bu süreçte ne hissedeceğimizi de biliyoruz. Yani herhangi bir belirsizlikle yüzleşmiyoruz. Dolayısıyla, bilinenin konforunu seçiyoruz. Bu da insanı rahatlatıyor.
Detayları keşfetmek
Bir diziyi ya da filmi defalarca kez baştan izlemiş olsak bile her izlediğimizde başka bir detayı fark edebiliriz. Böylece, bilinenin konforunda rahatlarken yeni detaylar keşfedip aynı zamanda heyecanlanıyor ve eğleniyoruz.
Maruz bırakılma etkisi
İnsanlar bazı şarkıları defalarca kez dinledikten sonra o şarkıları daha çok beğenir. Ya da bazı sanat eserleri zamanla daha çok beğenilir. Yani, insanlar bir şarkıya ya da bir sanat eserine ne kadar maruz kalırsa daha fazla beğenmeye başlayabilir. Aynı şey dizi ve filmler için de geçerli.
Kontrolde hissettirme
Hayatta her şeyi kontrol edemeyiz. Özellikle bazı dönemler hayatımız üzerindeki kontrolü tamamen kaybetmiş gibi hissedebiliriz. İşte bu noktada tanıdık şeyler hayatımızla ilgili bizi daha kontrolde hissettirir. Bu dönemlerde daha önce izlediğimiz film ve dizileri tekrar izleme olasılığı artar; çünkü hissettiğimiz kontrolsüzlük duygusunu azaltır.
Dinlendirici etki
İnsan beyni yeni bir bilgiyle meşgul olurken enerji harcar. Film ya da dizi izlemek ne kadar keyifli de olsa yeni bilgi zihinsel enerji gerektirir. Dolayısıyla, eskiden izlenmiş dizi ve filmler zihinsel enerji gerektirmez. Haliyle insanı yormaz. Dinlendirici etkisinden dolayı, özellikle de yoğun ve yorgun dönemlerimizde daha önceden izlediğimiz dizi ve filmleri tekrar izleme isteğimiz artabilir.
Güzel hatıralar
Geçmişte izlediğimiz filmleri, dizileri baştan izlemek bize o dönemleri, o yaşlarda hissettiklerimizi anımsatabilir. Böylece, hayatımızın mutlu dönemlerini anımsatacak film ve dizileri baştan izleme eğilimimiz artar.
Karakterlerle bağ kurmak
İnsan bir diziyi ya da filmi ne kadar baştan izlerse oradaki karakterlerle de o kadar bağ kurar. İnsanın kurduğu bu sanal bağlar, sosyalleşme ihtiyacının bir kısmını tatmin edip yalnızlık duygusunu da hafifletir. Ayrıca, bir diziyi baştan izlerken o diziye ait sanal platformlardaki yorumları okumak, yorum yazmak da bir gruba ait olma duygusunu arttırabilir. Ve bir süre sonra bu davranış vazgeçilmez hale gelebilir.
Kendi gelişimini gözlemlemek
Bir diziyi ya da filmi ilk defa izlerken edinilen izlenimle sonrakilerde edinilen izlenim birbirinden çok farklı olabilir. Böylece, insan zaman içinde kendi bakış açısındaki değişimi gözlemledikçe kendi gelişiminin de farkına varır.
Nasıl bir şarkıyı defalarca severek dinliyorsak, bir diziyi ya da filmi de defalarca kez severek izleyebiliriz. Bu gayet normal. Bu yazıyı yazmak için araştırma yaparken bazı dizileri baştan tekrar tekrar izleyen insanların hem diziyle ilgili hem de kendileriyle ilgili yaptıkları yorumlara denk geldim. Birçok insanın bu davranışından dolayı kendisini ‘anormal’ olarak etiketlediğini gördüm. Kaygılı ve belirsizliği yönetmekte zorlanan, obsesif özellikleri bulunan insanların aynı film, dizi ve TV şovlarını tekrar tekrar izleme olasılığı daha fazla olsa bile bir diziyi ya da filmi baştan tekrar tekrar izlemek, kendi başına bir ruh sağlığı problemi göstergesi değil. Yalnız, bu davranış insanın işlevselliğini azaltıp sosyalleşmesinin önüne geçiyorsa o zaman bir uzmandan destek almak düşünülebilir.
