Dünyada milyonlarca taraftar için bu sporun adı belli: Futbol. Ancak 2026 Dünya Kupası’na ev sahipliği yapan ülkelerden ikisi bu oyunu farklı bir isimle adlandırıyor.
ABD ve Kanada’da bu spor ‘soccer’ olarak biliniyor. Peki ama neden?
BBC’ye konuşan Michigan Üniversitesi’nden emekli profesör Stefan Szymanski, çocukluğunun İngiltere’sinde ‘soccer’ın tamamen kabul gören bir sözcük olduğunu söylüyor.
1960’larda büyüyen Szymanski, ‘football’ ve ‘soccer’ sözcükleri etrafında dönen bu tartışmanın kendisine tuhaf geldiğini anlatıyor:
“Arkadaşlarıma sormaya başladım: ‘Hatırlıyor musunuz? Belki ben yanlış hatırlıyorumdur. Bu sözcük geçmişte hiç sorun olmuş muydu?’ İnsanlarla bunu konuşmaya başladım ve vardığımız ortak kanı, 1970’lerde bu kelimeyle kimsenin problemi olmadığı yönündeydi.”
Akademik hayatında spor ekonomisi çalışan Szymanski’nin bu merakı zamanla bir araştırmaya da dönüşmüş.
‘Association football’ deniyordu
Profesör, futbolun ilk dönemlerinde bir ‘asilzade’ spor olduğunu söylüyor: “1863’te İngiltere’de Futbol Federasyonu’nu (Football Association) kuran kişiler, elit devlet okullarında eğitim görmüş Oxford mezunlarıydı.”
Britannica Ansiklopedisi’ne göre Futbol Federasyonu kurallarıyla oynanan bu oyun, o tarihlerde ‘association football (federasyon futbolu)’ olarak anılmaya başlandı.
Bu isim aynı zamanda, oyunun o dönem popüler olan bir diğer spordan, yani ragbiden ayırt edilmesine de yardımcı oluyordu.
Szymanski bunu şöyle açıklıyor: “O dönemde iki oyun vardı: Biri ‘rugby football (ragbi futbolu)’, diğeriyse ‘association football (federasyon futbolu)’ diye adlandırılıyordu.”
Brekker, rugger, soccer
Profesörün anlattığına göre 1880’ler ve 1890’larda zengin üniversite öğrencileri arasında kelimeleri kısaltıp sonuna ‘-er’ eki getirerek bir tür ‘slang (argo)’ yaratma alışkanlığı varmış.
Örneğin ‘breakfast (kahvaltı)’ yerine ‘brekker’, ‘rugby’ yerine ‘rugger’ denirmiş.
Peki ‘soccer’ kelimesinin bunlarla bağlantısı ne? Profesör, “Kimse tam emin olmasa da” diyerek kendi tezini paylaşıyor.
Görünüşe göre bu öğrenciler, ‘association’ kelimesinin ortasındaki ‘soc’ kısmını almış ve sonuna ‘-er’ ekini getirerek ‘soccer’ sözcüğünü türetmiş.
Szymanski, “Emin olunan şey bu kelimenin Oxford’dan çıktığı; bunu oradaki öğrencilerin uydurduğuna dair pek çok yazılı kaynak var” diyor.
Profesör ve meslektaşı Silke-Maria Weineck’in araştırmasına göre İngiliz gazeteleri ‘football’ kelimesini tercih etseler de 1980’lere kadar ‘soccer’ denilmeye devam edilmiş, ancak zaman geçtikçe ‘football’ baskın terim haline gelmiş.
Profesör üniversitede verdiği derslerde bu iki terimin sık sık gündeme geldiğini şöyle anlatıyor:
“Amerikalıların sıklıkla yaptığı bir şey var; ‘soccer’ dediklerinde özür dileyip ‘Pardon, futbol demek istedim’ diyorlar. Çünkü İngilizlerin bu konuda hassas olduğunu düşünüyorlar. Ve haklılar da, bazı İngilizler gerçekten hassas. Özür dilemelerini çok kibarca buluyorum ama onlara hep şunu söylüyorum: ‘Bu İngilizce bir kelime, rahatça kullanabilirsiniz.’“
