İLHAN TANIR
ABD Temsilciler Meclisi’nin Dış İlişkiler Komitesi, Türkiye’deki Hristiyanların dini yönden ayrımcılığa maruz kaldığından hareketle, bazı kilise ve dini yapıların hak sahiplerine geri verilmesini talep eden yasa tasarısını kabul etti.
‘Türkiye Hıristiyan Kiliseleri Hesap Verme Yasası‘ adlı yasa tasarısına göre Türkiye ve Kuzey Kıbrıs’ta, Hristiyanlara ait el konmuş veya çalınmış mal ve mülkler incelenecek. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın hazırlayacağı yıllık raporlarla bu yapılar koruma altına alınıp restorasyonu yapılabilecek ya da hak sahiplerine iadesi istenebilecek.
Yaptırım gücü var
Yasa tasarısı Genel Kurul’dan ve ABD Senatosu’ndan da geçerse yürürlüğe girecek ve Türkiye basınında çıkan haberlerin aksine merasimsel değil, yaptırım gücü olacak.
ABD Dışişleri ve Türk lobisi memnun değil
ABD Dışişleri Bakanlığı Türkiye’deki kiliseleri ve Hristiyanların varlıklarını zapt altına almak ve bir rapor haline getirerek inceleyebilmek ciddi bir çalışma ve bütçe gerektirdiği için yasa tasarısından memnun değil.
Türk-Amerikan lobileri ve toplumunun ileri gelenleriyle Türkiye Büyükelçiliği de yasa tasarısının önüne geçilmesi yoğun bir gayret gösterdi. Türk yetkililer, yasayı ‘ırkçı’ ve ‘Türkiye’yi haksızca hedefe koyan’ bir tasarı olarak değerlendirdi.
IŞİD tasarıyı erteletmişti
Aynı tasarı, 10 gün önce de Irak Şam İslam Devleti (IŞİD) militanlarının Musul’da Türkiye vatandaşlarını rehin alması nedeniyle, Dış İlişkiler Komitesi’ndeki bir üyenin teklifiyle ertlenmişti.
‘Diasporayı mutlu etmek için yapıldı’ iddiası
Tasarının Senato’da bir eşinin bulunmadığı ve Kongre’nin her iki kanadından geçmeden Başkan Barack Obama’nın önüne gidemeyeceğini hatırlatarak, ‘bazı diaspora ve etnik grupları mutlu etmek üzere hazırlandığını’ söyleyenler de var.
Türkiye verdiği sözleri tutmadı
Dış İlişkiler Komitesi üyesi Ed Royce, görüşmelerin açılış konuşmasında Türkiye’nin tarihte Hristiyan ile Müslüman dünyalar arasında köprü görevini yaptığını, ama bunun son zamanlarda değiştiğini söyledi. Royce, Türkiye’deki kiliselerin durumunun ‘düşmanca yönetim’in elinde kötüleştiğini belirtirken, Türk liderlerin 2011 yılında kilise ve Hristiyanlara ait mallarını iade eteme sözü vermesine rağmen, bunu yerine getirmediğini de ekledi.
Royce, tam aksine Heybeliada’nın kapalı statüsünün devam ettiğini, iki Bizans kilisesinin ise camiye çevrildiğini, TBMM’de de Ayasofya’yı açma adına bir tasarının bulunduğunu belirtti.
Türkiye’de yabancı düşmanlığı devam ediyor
Komitenin Demokrat Parti’li kıdemli üyesi Eliot Engel de, ‘‘Siyasi muhaliflere karşı soru işareti dolu olan davalar, medyaya uygulanan sansürün artması, iç sorunlar için yabancıları suçlayıcı propagandanın artışı, özellikle bunun Yahudilre ve İsrail’e karşı yapılışı, yargı da dahil olmak üzere farklı devlet kurumlarındaki hükümet kontrolünün artışı rahatsızlık veren bir hal almıştır” dedi.
Kongre AKP’den memnun değil
Türkiye aleyhine yürütülen yasama faaaliyetlerinin nedenlerinden biri olarak Başbakan Tayyip Erdoğan ve AKP hükümetiyla ilgili hoşnutsuzluk gösteriliyor. Nitekim komitede yapılan konuşmalarda AKP yönetimine ağır eleştiriler getirildi.
Bir ikinci neden, kendi bölgelerinde ciddi bir Ermeni-Amerikan diasporasına sahip Kongre’nin ileri gelen üyelerinin, önü kapanan ‘Ermeni Soykırımı’ yasası yerine, yaptırımı da olan ve Ermeni toplumunun kiliselerini de kapsayacak bu tür yasa tasarılarına yoğunlaşması.
