Türkiye basını, ‘Büyük Rüşvet Operasyonu’nda rengini açıkça belli etti. Anaakım medya soruşturmaya geniş yer verirken, ‘denge gözetimi’ dikkat çekti. AKP’ye yakın gazeteler operasyonu ‘seçim öncesi devreye giren karanlık odaklar’a atfetti. Cemaate yakın gazetelerse, haberi ‘nötr’ ama ayrıntılı biçimde verdi; muhalefetin tepkisine de geniş yer ayırdı. ‘Muhalif basın’sa, hükümete ‘istifa’ ve ‘temiz eller operasyonu’ çağrısı yaptı.
Beki – Yılmaz dengesi
Hürriyet 1’inci sayfasının yaklaşık dörtte üçüne ayırdığı haberi ‘YİNE ŞAFAK VAKTİNDE OPERASYON’ üstbaşlığı ve ‘3 BAKAN OĞLU, 3 RÜŞVET BOMBASI’ başlığıyla verdi. Üç bakanın fotoğraflarının yanısıra oğullları, Fatih Belediye Başkanı ve Halkbank Genel Müdürü’nün fotoğrafları da 1’nci sayfadaydı. Hemen hemen tüm iddialara olduğu gibi yer verilen spotların dibinde Mehmet Y. Yılmaz’ın ‘Şimdi yargı bağımsız diyecekler mi?’ başlıklı yazısıyla Akif Beki’nin ‘Operasyon yolsuzluktan ibaret değil’ başlıklı yazısı yan yana verilerek ‘denge’ kurulmuştu.
Bakanlar ve oğullarının fotoğrafı yoktu
Milliyet 1’inci sayfasının yarısını ‘ŞOK OPERASYON’ başlığıyla verdiği habere ayırdı. Spotlarda adları geçirilmekle birlikte bakanların ya da oğullarının fotoğrafları sayfaya koyulmadı. Ayrıntılardan sonra en geniş yer, Başbakan Tayyip Erdoğan’ın, ‘TEHDİTLERE BOYUN EĞMEYECEĞİZ’ başlığıyla sunulan sözlerine ayrılmıştı. Milliyet, ‘CEMAAT: BİZ DEĞİLİZ’ başlığıyla Hüseyin Gülerce’nin operasyonda Gülen Cemaati’nin parmağı bulunduğu iddialarını eleştiren tweetlerini aktarmayı da ihmal etmedi.
Bakanlardan değil işadamlarından gördü
VATAN manşetini bakanlar ya da oğulllarından ziyade gözaltına alınan işadamlarından Reza Zarrab’ın üzerine kurmuştu, ‘KİLİT İSİM ZARRAB’ başlığıyla verilen haberde tıpkı Milliyet’teki gibi bakanların ve oğullarının isimleri var, fotoğrafları yoktu. Vatan’ın ikinci manşetinde ise Erdoğan’ın ağzından ‘Diz çöktüremezler’ başlığıyla verilen haber vardı.
Nedense yemekhane vurgusu
HABERTURK’ün ‘kulağı’nda, ‘Koordinatör: Savcı Öz’ başlığı dikkat çekti. Yarım sayfaya yayılmış manşet haber ‘3’lü operasyon yemekhanede başladı’ başlığıyla verildi. Başlık ya da altbaşlıkta adı geçmeyen ‘BAKAN ÇOCUKLARI’nın da soruşturmanın hedefinde yer aldığı bir kutu içinde aktarıldı.
Dört bakan mı, üç bakan mı?
Radikal, 1’inci sayfasının neredeyse tamamına ayırdığı haberde işin içinde üç bakanın oğlunun bulunmasından çok operasyonun ‘üç ayaklı’ olmasını önemsemişti. Haber, ‘Türkiye’yi sarsan 3 ayaklı operasyon’ başlığıyla sunuldu; bakanların ya da oğullarının isimlerine de fotoğraflarına da yer verilmedi. Fotoğrafı kullanılan tek isim işadamı Reza Zarrab’dı. Üst başlıkta ‘Dört bakana uzanan soruşturma’ denirken altbaşlıkta ‘üç bakan’dan söz edilmesi dikkat çekti.
En ayrıntılı 1’inci sayfa
POSTA ‘3 ÇOCUK DARBESİ’ gibi bir başlıkla sunduğu habere tam sayfa ayırmıştı. Bakanlar ve oğulları dahil soruşturmada adı geçen tüm önemli zanlıların isim ve fotoğraflarına tek tek yer verildi. Sayfada, Erdoğan’a atfen, ‘HİÇBİR TEHDİDE BOYUN EĞMEYECEĞİZ’ ve Hüseyin Gülerce’ye atfen, ‘CEMAAT: OPERASYONUN BİZİMLE İLGİSİ YOK’ başlıklı haberler de aktarıldı.
‘Siyasi mühendislik’
Sabah, ‘Kaset olmadı, dosya verelim’ manşetiyle çıktı; ‘CHP ve MHP’ye yapılan kaset operasyonunun bir benzerinin dersane tartışmaları sonrasında yeniden sahnelendiğini’ savundu. Gazete, operasyonu ‘siyasi mühendislik hamles’, amacını da ‘siyaseti itibarsızlaştırmak’ diye niteledi. Sabah hangi bakanların oğullarının gözaltına alındığını 1’inci sayfasından vermedi. Gazete, Halkbank’a yönelik operasyonu da ABD’deki en büyük Yahudi lobi kuruluşu AIPAC’a mal etti.
Nöbetçi savcı, Mossad parmağı
Yeni Şafak, logosunun hemen altında Başbakan Tayyip Erdoğan’ın ‘Hiçbir güce boyun eğmeyiz’ sözlerine yer verdi. Gazete operasyon haberiniyse, ‘Nöbetçi savcı işbaşında’ başlığıyla görerek, ‘kumpas’ imasında bulundu; “Ses getirmesi için 3 soruşturma aynı gün operasyona dönüştürüldü. Gözaltı kararları ‘uygun hakim’in nöbetine denk getirildi” ifadesini kullandı. Yeni Şafak oğulları gözaltına alınan bakanların isimlerini 1’inci sayfasından verirken, Halkbank’a ilişkin iddialarda ‘Mossad parmağı’ olduğunu öne sürdü.
Fotoğrafı değil, ‘karanlık el’i gördü
Akşam, ‘Derin Operasyon’ manşetiyle çıktı. Soruşturmayı yerel seçimlerle ilişkilendiren gazete, gözaltı fotoğraflarını vermek yerine Türkiye haritasının üzerinde ‘karanlık bir el’in bulunduğu bir görsel tercih etti. “Dershanelerin dönüşümü tartışmasıyla başlayan kampanya seçime ayarlı bir operasyonla devam etti. MGK kararları, fişleme iddialarının ardından aralarında bazı bakanların çocukları, işadamları, bürokratlar ve bir belediye başkanının da bulunduğu 49 kişi gözaltına alındı” ifadesini kullandı. Gazete, Kurtuluş Tayiz’in ‘Eski Türkiye’nin kirli ittifakı’ başlıklı köşe yazısını da 1’inci sayfasından anonsladı.
Düğme var, basan yok!
Star haberi ‘Seçim ayarlı operasyon’ başlığıyla veririken, “Dershaneler üzerinden başlatılan kara propaganda zirve yaptı” üst başlığını kullandı. Hedefin ‘hükümeti yıpratmak’ olduğunu savunan gazete, “Yerel seçimler öncesi düğmeye basıldı’ ifadesini kullandı. Ancak haberde, düğmeye basanın kim olduğuna dair ‘ipucu’ verilmedi. Star, ‘bir kamu bankası’na yönelik operasyon için ilk işaretin de ABD ve İsrail’den geldiğini savundu.
‘Gezi travması’nı atlatamadı
Gezi eylemleri sırasında ‘hayali’ söyleşiler yapan Takvim, operasyonu da Gezi eylemlerine bağlamayı seçti. Erdoğan’ın ‘Faiz lobisi’ mefhumuna göndermeyle ‘Vaiz lobisi’ manşetini atan gazete, şu spotu kullandı: “Yeni Türkiye’yi hedef alan içki, sigara, ilaç ve faiz lobisi Gezi’de başarılı olamadı. Baronlar bu kez seçim öncesi içerideki uzantılarıyla birlikte harekete geçti.” Takvim Halkbank operasyonunu da ‘küresel komplo’ başlığıyla duyurdu.
Muhalefete eşit mesafe
Zaman haberi manşetten, ‘Türkiye’yi sarsan rüşvet ve yolsuzluk operasyonu’ başlığıyla duyurdu. Gazete İçişleri Bakanı Muammer Güler’in oğlu Barış Güler’in Emniyet’e götürüldüğü sırada çekilen fotoğrafına da da yer verdi. Zaman, ‘İran’dan 87 milyar euro kara para transferi yapıldığı’ ve ‘bir bakanın 1,5 milyon dolar rüşvet aldığı’ yönündeki iddiaları da aktardı. Gazetenin, Başbakan Tayyip Erdoğan’ın yanı sıra CHP ve MHP liderleri Kemal Kılıçdaroğlu ve Devlet Bahçeli’nin açıklamalarını eşit yer vererek duyurması dikkat çekti.
Şükür’lü 1’inci sayfa
Bugün haberi, ‘Şoke eden operasyon’ manşeti ve “Türkiye güne şok rüşvet yolsuzluk ve karapara operasyonu ile uyandı” spotuyla duyurdu. Gazetenin, hem Kılıçdaroğlu hem Bahçeli’nin açıklamalarına manşetin hemen altında yer vermesi dikkat çekti. Bugün, Erdoğan’ın Hakan Şükür’ün AKP’den istifası sonrası vekilliği de bırakması yönündeki ‘çağrısı’ hakkında, ‘İstifa eden vekilleri AK Parti’ye aldılar’ başlıklı bir haber yayımladı. Haberde, istifa edip AKP’ye katılan çok sayıda vekil bulunduğu vurgulandı.
Bağış iddiasını da gördü
‘AKP-Cemaat kavgası’ diye adlandırılan süreçte yayımladığı belgelerle dikkat çeken Taraf gazetesiyse, ‘Büyük Operasyon’ başlığıyla çıktı. Taraf gözaltındaki önde gelen isimlerin ve söz konusu bakanların fotoğraflarını kullansa da, spotunda isim vermedi: “Türkiye’yi sarsan büyük rüşvet operasyonunda üç bakanın oğlu, Fatih Belediye Başkanı, Halkbank Genel Müdürü, işadamı ve bürokratların da aralarında olduğu 52 kişi gözaltında.” Taraf, AB Bakanı Egemen Bağış’ın ‘Türk vatandaşı olmayan kişilere vatandaşlık temin edilmesine para karşılığı aracılık ettiği’ iddiasına da 1’nci sayfasından yer verdi.
17 Aralık depremi
Cumhuriyet yolsuzluk ve rüşvet operasyonunu ‘Pimi çektiler’ başlığıyla duyurdu. Operasyon, MİT yöneticilerinin ifadeye çağrılmasıyla patlak veren 7 Şubat krizi ve dersane tartışmasından sonra Gülen Cemaati ile AKP hükümeti arasındaki ‘en büyük kırılma’ ve ‘17 Aralık Depremi’ diye nitelendirildi. AKP kulislerinde operasyonun ‘Cemaatin şah demesi’ olarak yorumlandığı, ancak hükümetin, bu hamlenin matla sonuçlanmayacağını düşündüğü aktarıldı.
Temiz eller operasyonu gerek
Sözcü ‘Tayyip bu pisliği temizle ya da istifa et, git’ başlığıyla hükümeti istifaya çağırdı. ‘Yolsuzluk, rüşvet, kara para aklama, altın kaçakçılığı, rant vurgunu… Her şey var’ diyen gazete, Türkiye’nin yakın tarihin en kapsamlı yolsuzluk operasyonuyla sarsıldığını ifade etti. Operasyonun arkasında Gülen Cemaati’nin bulunduğu ise bir ‘iddia’ olarak verildi. Gazetenin 1’inci sayfasındaki ‘Tokmak’ köşesinde de, soruşturmanın ucu kime dokunursa dokunsun sonuna kadar götürülmesi gerektiğinin altı çizildi. Türkiye’nin ‘temiz eller operasyonuna şiddetle ihtiyacı olduğu’ hatırlatıldı.
Talan için hepiniz oradaydınız
AKP ile Cemaat arasındaki iktidar kavgasının kirli yolsuzluk belgelerinin ortaya saçıldığı bir savaşa dönüştüğünü savunan BirGün, ‘Takke düştü’ manşetini attı. Editoryal yazıda iktidar klikleri arasındaki kavgadan ülkeye bir özgürlük ikliminin geleceğini beklemenin doğru olmayacağı vurgulandı. Yazıda, Başbakan’ın yakın zamanda sarf ettiği sözlere ithafen “Bu süreçte karşılıklı ‘fitne’, komplo gibi yöntemleri kullanarak birbirini ezmeye çalışan muktedirlere, 11 yıllık baskı ve talan dönemi için ‘Ulan hepiniz oradaydınız be’ demek gerektiği’ hatırlatıldı.
Kabinede evlat acısı
‘Cemaat’ten AKP’ye yolsuzluk tokadı’ manşetini atan Yurt, Erdoğan fotoğrafının üzerine de ‘Bu tokat Erdoğan’a’ notu düştü. Gazete, operasyonun zamanlamasına da dikkat çekerek, Hakan Şükür’ün Fetullah Gülen’i savunup AKP’den istifa etmesinden sonra düğmeye basıldığını ifade etti . ‘Kabinede evlat acısı’ ara başlığıyla gözaltına alınan bakanların çocuklarına gönderme yapan gazete, ‘Prensler hedefte’ diye yazdı.
Ülkeyi artık yönetemez
Patlamış bir ampul fotoğrafıyla çıkan Sol, ‘Hükümet istifa’ manşetini attı. Haberde, ‘Ülke, iktidarın emniyeti ve yargıyı teslim ettiğini itiraf ettiği cemaatlerin operasyon sahası oldu’ denildi. Sol, hukuksuzluk ve yolsuzluk tablosunun sorumlusu olarak gösterdiği AKP hükümetinin ‘ülkeyi yönetme ehliyetini tamamen yitirdiğini’ belirtti. Gazete ayrıca, ülkeyi bu kadar kirli hale getiren ‘süreçte yalnızca AKP’nin değil bu Amerikancı, gerici, sağcı koalisyona destek veren herkesin rol oynadığının’ altını çizdi.
Hükümet temelinden vuruldu
Cemaatin, AKP hükümetini en yumuşak olduğu yerden vurduğunu belirten Evrensel, ‘AKP’nin Aşil topuğuna kurşun’ manşetini attı. ‘Hükümet, iktidarının en güçlü temelini oluşturan rant dağıtımı üzerinden vuruldu’ denilen Analiz yazısında Sayıştay krizine de vurgu yapıldı. Operasyonun, ‘Sayıştay raporlarının Meclis’ten saklanarak yolsuzlukların üzerinin örtüldüğü bir dönemde sağlam dayanaklara sahip’ olduğu savunuldu.
Cemaat gözaltına aldırdı
Özgür Gündem haberi ‘Köprüler yakıldı’ başlığıyla sürmanşetten verdi. Operasyon için doğrudan Gülen Cemaati işaret edilerek ‘Cemaat (…) gözaltına aldırdı’ ifadesi kullanıldı. Gazete, ‘İktidar çevreleri günlerdir emniyet ve yargı içinde cemaate bağlı bir odağın darbe hazırlığı yaptığını belirtiyordu’ notunu düştü. Ayrıca ‘KCK operasyonlarını Cemaat’le birlikte planlayan Erdoğan’ın, şimdi benzer bir Cemaat planının muhatabı’ olduğu vurgulandı. Kenan Çamurcu’nun, ‘Tespih tanaleri dağıldı’ başlıklı yorumuna da yer verildi.
