ABD merkezli Bloomberg’e göre Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan fon vurgununu öğrendiğinde bakanlara bağırmış.
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) 17 Eylül’de yedi portföy yönetim şirketine ait 131 yatırım fonu için tasfiye kararı aldı. Fonların bazıları temerrüde (borcu ödeyememe durumu) düştü. Alım-satıma kapatılan fonlar, TERA, PUSULA, HEDEF, ATLAS, A1, PARDUS ve BULLS PORTFÖY şirketlerine ait.
Bloomberg 25’ten fazla yatırımcı, hükümet yetkilisi ve Tera çalışanıyla görüşüp fon vurgunuyla ilgili ‘Milyar dolarlık bir fonun çöküşünün iç yüzü’ başlıklı bir haber yayınladı.
Haberde çöküşün ayak seslerinin Tera genel merkezinde çok daha önceden duyulduğu belirtildi.
İş yumruklaşmaya gitmiş
Habere göre şirketteki anlaşmazlıklar şubatta zirve noktasına ulaştı. Tera Yatırım Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen’in (halen tutuklu) en güvendiği kişilerden Tera Yatırım CEO’su Emir Münir Sarpyener diğer üst düzey yöneticilerle tartışmaya girdi. Durum o kadar kontrolden çıktı ki iş yumruklaşmaya kadar gitti. Bazı yöneticiler bu gerginlik üzerine karşı çıktıkları işlemleri onaylamak yerine istifa etti.
Borsa ve piyasa düzenleme kurumu yetkililerinin aktardığına göre Tera yöneticilerinin görmezlikten geldiği durum şuydu: “Fonlar, likit olmayan hisse senetleri alıyor, ardından borçlanıp aynı hisselerden daha fazlasını satın alıyordu.”
Adının paylaşılmasını istemeyen bir borsa müfettişi bu olağandışı piyasa hareketlerini defalarca üstlerine bildirdiklerini söyledi.
‘Manipüle edilmiş balon’
2025 yazına kadar Tera kamuoyunun dikkatinden uzak bir şekilde işlerine devam ediyordu. 53 yaşındaki Tezmen ve ekibi şirket sahiplerine şu teklifle yaklaşıyordu: “Az sayıda hisseyle halka açılın ve fiyatın yükselmesini izleyin. Hisse senetleri işlem görmeye başladığında Tera’nın fonları büyük hisseleri alacak. Kaldıraç kullanarak fiyatları daha da yukarı çekecek.”
Bu strateji Tera’yla sınırlı kalmadı, sektörde ‘yöntem’ yayılınca Pusula Portföy gibi taklitçiler de işe koyuldu.
Bir başka teknikse şirket tahvillerinden kazanılan nakitin yeniden kullanılmasıymış. Britanya’nın başkenti Londra’daki North of south Capital LLP’nin ortağı Kamil Dimmich şöyle diyor:
“Tüm bu süreç, getirileri destekleyen absürt değerlendirmelerle şeffaf şekilde manipüle edilmiş bir balondu.”
‘Tehdit’
Birçok insanın fark ettiği bu durumun neden önüne geçilemedi sorusununsa yanıtı basit: OMG Capital Advisors CEO’su Murat Gülkan şöyle diyor:
“Bu fonlarla ilgili kaygılarını söylemeye cesaret edenlerin çoğu susturdu. Ya da tehdit edildi.”
Örneğin eski MASAK başkan yardımcısı Ramazan Başak, Tera’yla ilgili kamuoyunu aydınlatmaya çalışırken iki kez gözaltına alındı. Ayrıca eski bürokrat tehdit telefonları da aldığını söylüyor. Başak durumla ilgili şöyle konuşmuştu:
“Bu dolandırıcılık hem kamu hem de özel sektördekilerin güçlü destiği olmadan bu kadar uzun süre devam edemezdi. Yetkililer uyarılar üzerine daha erken harekete geçse durum bugünkü gibi olmazdı.”
‘Canını seven kaçsın’ durumu
Bu sene yaza gelindiğinde Türkiye’deki olağandışı borsa hareketleri tüm dünyanın ilgisini çekmeye başladı. ABD merkezli küresel endeks sağlayıcısı Morgan Stanley Capital International (MSCI) ülkenin gelişmekte olan piyasa statüsünü gözden geçirme uyarısında bulundu.
Temmuzda şirketin hisse fiyatı serbest düşüşe geçti; yatırımcılar tedirgin oldu, paralar çekildi. Üç ayda hisseler yaklaşık yüzde 60 değer kaybetti.
Tezmen tüm bu olanlara rağmen yatırımcılardan zaman isteyip kendileriyle hareket etmeleri halinde kayıplarını telafi edebileceklerini öne sürdü. Ancak çare bulunamayınca kriz geniş piyasaya sıçradı ve Borsa İstanbul’da yüzlerce hisse değer kaybetti.
‘Erdoğan bakanlara bağırdı’
Fon vurgununun haberi Erdoğan’a ulaştığında durum artık siyasi bir krize dönüşmüştü. Bloomberg’e göre Erdoğan eylülde ekonomi ekibiyle bir toplantı düzenledi, durumun kontrolden çıkması nedeniyle bakanlara bağırdı.
Bu ay başında ise cumhurbaşkanı halka “Bu sürecin sonunda Türk sermaye piyasaları safralarından kurtulacak, küçük yatırımcının birikiminden beslenen açgözlü parazitlerden arınacak” diyerek söz verdi.
Borsa sakinlese de MSCI geri adım atmıyor
Hükümetin aldığı önemlerle borsa istikrara kavuşmuş gibi gözükse de yerel fon yöneticileri piyasaya girme konusunda temkinli. MSCI ise geri adım atmayacağına dair sinyaller veriyor. Nitekim geçen hafta Türkiye endekslerinde değişiklik, yeni hisse girişi, pay artırımı ve yukarı yönlü revizyonları ‘geçici olarak’ durdurdu.
Fon soruşturması
İstanbul başsavcılığının soruşturmasında şirket ve portföy yöneticileri, eski Merkez Bankası başkan yardımcısı dahil 85 kişi tutuklu.
Alım-satıma kapatılan fonlar, TERA, PUSULA, HEDEF, ATLAS, A1, PARDUS ve BULLS PORTFÖY şirketlerine ait. İş Bankası ve Ziraat Bankası’nın yürüteceği tasfiye süreci altı ay sürecek.
14 Ekim’de Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, İstanbul başsavcılığının talebi üzerine yapılan ön inceleme sonucu, eski SPK başkanı İbrahim Ömer Gönül hakkında soruşturma izni verdi.
19 Ekim’deyse Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Osman Çelik emekliliğini isterken SPK Başkanı Mahmut Sütcü ‘sağlık sorunları’ gerekçesiyle istifasını sundu.
Bugün (21 Ekim) Işıklar Enerji ve Yapı Holding A.Ş. (IEYHO), Vişne Madencilik Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. (VSNMD), Odine Solutions Teknoloji Ticaret ve Sanayi A.Ş. (ODINE) ve Tera Finansal Yatırımlar Holding A.Ş. (TRHOL) paylarına ilişkin incelemelerin ardından 26 kişi daha gözaltına alındı.
