Menopoz belirtilerini azaltmada kullanılan hormonlu jel ve kremlerin ‘güzelleşmek’ için cilt bakım ürünü olarak kullanılması sağlığı tehdit ediyor.
Sosyal medyanın da etkisiyle, hormonlu jel ve kremler kozmetik ürünmüş gibi sürülüyor. Güzelleşmek uğruna, kanser riski artırılıyor.
ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) menopoz belirtilerini azaltmak için kullanılan hormonlara ilişkin felç, kalp krizi, demans ve benzeri ciddi risk uyarılarını kaldırdı. Tedavi kararını hekim ve hastalara bıraktı. Başka bir deyişle ‘bireyselleşmiş’ tedavi önerdi.
Son yıllarda yapılan pek çok araştırma, belli risklerin değerlendirilmesi halinde menopozda bu ilaçların faydalı olduğunu işaret ediyordu. Uzmanlar da FDA’dan söz konusu uyarılarını kaldırmasını bekliyordu.
Tedavi kılavuzları yeniden yazılacak. Ancak hormon tedavisinin her menopozdaki kadına, rutin uygulanması söz konusu değil.
‘Her şey hormonla düzelir’ algısı yanlış
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı Doç. Dr. Pınar Yalçın Bahat söz konusu jel ve kremlerin gelişi güzel sürülmemesi gerektiği uyarısında bulundu.
Bahat FDA kararının farklı anlaşılmasından endişeli: “Şimdi de ‘Her şey hormonla düzelir’ algısı oluştu. Kadınlar ‘Zararları var, bana uyar mı?’ diye sorarken, artık ‘Herkese uygunmuş, ben de kullanayım’ diye düşünülüyor. ‘Siz kullanamazsınız’ dediğimizde garip karşılıyorlar. Şu anda en büyük sorunların başında hormonların özellikle yurt dışından alınıp ya da getirtilip kontrolsüz kullanılması geliyor.”
Hormon tedavisi östrojen veya östrojen-progesteron kombinasyonundan oluşuyor. Haplar, yamalar, topikal jeller, kremler ve düşük doz vajinal östrojen gibi farklı formlarda üretiliyor. Bu tedavi, ateş basması, gece terlemesi, adet düzensizlikleri, duygusal dalgalanmalar, uyku sorunları, vajinal kuruluk ve cinsel ilişkide ağrı, belli bölgelerde yağlanma (karın) gibi menopozla sık görülen sorunları yönetmeye yardımcı oluyor. Günümüzde en çok jel formları kullanılıyor.
Vücudun ürettiği östrojenin cilt sağlığı ve gençliğiyle ilgisi var. Ama östrojen bunu kandaki seviyesini yükselterek yapıyor.
Bahat şunları söyledi:
“Bizim cildimize sürdüğümüz de aslında aynısını yapıyor. Kremle, jelle sürüldüğünde tıpkı bir hormon tedavisi almış gibi oluyor.
‘Yaz dönemine girerken’ ya da ‘Kış döneminde bunu kullanıyorum’ diyorlar. Arkadaşlar birbirine hediye ediyor. Bunlar cilt için üretilmiş değil.
Hormonlar böyle, tamamen isteğe bağlı kullanılmaz. Östrojenli krem, jel sürmek, bir organ olan cilt üzerinden dolaşım sistemine (kan) hormon sokmak demek.”
Krem olduğu için zararsız sanılıyor
Hormonun menopoz belirtilerini azaltma etkisi olsa da kullanıcıların özellikle de meme kanseri ve rahim kanseri açısından öncesi ve tedavi süreci boyunca yakından izlenmesi gerekiyor.
Bahat, ‘krem olduğu için zararsız‘ algısının yanlış olduğunu söylüyor. Çok genç kadınların dahi herhangi bir ürün gibi bunları kullandığını kaygıyla paylaşan Bahat şöyle devam etti:
“Sosyal medya ünlüleri, tıp eğitimi olmayan ‘sağlık koçları‘ bunları öneriyor. Hatta yurt dışından getirilen hormon kremleri, arkadaşlara hediye edilecek kadar ‘normalleşti’.
‘Bunlar bioidentik hormonlar, tamamen doğal’ deniyor. Vücuttaki hormona benzer şekilde üretilse de gerekmedikçe, kontrolsüz ve cilt bakım ürünü olarak kullanmak son derece yanlış.”
‘Hormonların ciddiyetini kavrayamadık’
Menopozdaki her kadın hormon tedavisine uygun değil. Meme kanseri riskine karşı mamografi ve diğer görüntüleme sonuçları değerlendiriliyor. Rahim duvarı kalınlığı ölçülüyor. Birinci derece yakınlarda bu kanserler varsa genetik tarama istenebiliyor. Pıhtı riskini elemek için damarlara (şah damarı) bakılıyor. Sigara veya e-sigara içilip içilmediği soruluyor. Tüm bu kontrollerden sonra uygun görülen hastalarda hormon tedavisine başlanıyor.
Bahat tedavinin düzenli olması ve yakından takip edilmesi gerektiğini belirtiti:
“Hormonların ciddiyetini kavrayamadık. Bunlar ‘Bugün kullanmadım yarın iki doz alayım’ denilecek ilaçlar değil. Biz bunları hayat kalitesini artırsın, tedavi etsin diye veriyoruz. Hiçbirini kozmetik amaçlı kullanmıyoruz.
Hastalarımızı, ‘Jel sürünce çocuklarınıza sarılmayın ki hormon geçmesin’ diye uyarırken, genç kadınlar sadece güzelleşmek uğruna ciltlerine sürebiliyor.
Ayrıca sadece östrojen kullanımının riskli olabilir. Çoğu hastada progesteronla birlikte, dengeli şekilde verilmesi gerekiyor. Progesteron yalnızca rahmi korumuyor. Meme dokusunu, uyku kalitesini ve duygu durumunu da etkiliyor.”
Menopozda tek çözüm hormon değil
Erken evrede hormon tedavisi kıymetli. Doğru vakada hormon tedavisi hayat kalitesini yükseltiyor. Ancak ilk yıl yakın takip şart. İlk beş yıl verildikten sonra kar-zarar dengesine bakılarak karar veriliyor. Menopoza girme süresi 10 yılı geçtiyse hormon tedavisine başlanmıyor. Kaldı ki tedavisi başlayan ancak takipte artan riskler tespit edilince bıraktırılan hastalar oluyor.
Bahat, menopoz farkındalığını arttırmaya çalışan hekimler olarak sadece hormonlara odaklanmadıklarını, başka önerilerde de bulunduklarını söyledi ve ekledi: “Düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme, kemik sağlığını korumak, ruhsal destek vs. hepsi önemli. Ama sadece hormonlara odaklanmak en basitini seçmek. Bir-iki takviye almak, hormon sürmekle çok sağlıklı olunmaz” dedi.
