Obeziteli çocuklar için de ruhsatlı olan zayıflama iğnelerinin kötüye kullanımı, hekimleri endişelendiriyor. Çocuk endokrinoloji uzmanı Doç. Dr. Elvan Bayramoğlu, eczanelerde ‘yok satan’ bu ilaçların kesinlikle hekim reçetesi ve takibi olmadan alınmaması gerektiği uyarısında bulundu.
Tarihte ilk kez 5-19 yaş arası çocuklar ve ergenlerde obezite yaygınlığı, zayıflığı (düşük kiloluğu) geçti. Çocuklardaki obezite oranı yüzde 9.4, zayıflık oranıysa yüzde 9.2. Her iki sağlıksız durum, yoksulluk ve kötü beslenmenin sonucu.
Türkiye de sorundan azade değil. Aşırı kilolu ve obeziteli çocuk sayısı 4.5 milyona ulaştı. Çocuk obezitesi 5-6 yaşlarında ve ergenlik döneminde artıyor. Çocuklar yetersiz yasal önlemler ve politikalarla aşırı işlenmiş gıda ve içecek endüstrisinin kucağına itiliyor. Şekerli içecekler, tuzlu ve tatlı atıştırmalıklar, aşırı işlenmiş gıdalar, çok katkılı ve yüksek kalorili yiyeceklerin ve içeceklerin etkisi büyük. Bu ‘çöp gıda’lardan her yerde ve bol çeşitte var. Tabloya hareketsizlik de eklenince obezite kaçınılmaz oluyor.
12 yaş ve 60 kilonun üstündeki çocuklar için onaylı
Obezite tedavisinde önemli bir gelişme olarak kabul edilen zayıflama iğneleri, obeziteli çocukların tedavi kılavuzlarına da girdi. Türkiye’de 12 yaş ve 60 kilonun üstündeki çocuklar için onaylı. Ancak reçetesiz ve uzman kontrolü olmadan kullanılması hekimleri endişelendiriyor.
V. Cerrahpaşa Pediatri Günleri’nde, çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları, çocuk obezitesini her yönüyle ele aldı.
Doç. Dr. Bayramoğlu son yıllarda obeziteye bakış açısının tamamen değiştiğini söyledi. Obezite beslenme fazlalığı, egzersiz azlığıyla açıklanan ‘iradesizlik’ durumu değil. Genetik ve biyolojik temelli kronik bir hastalık olarak ele alınıyor.
Son yıllarda iştah-enerji dengesindeki mekanizmaların anlaşılmasıyla birlikte hedefe yönelik zayıflama iğneleri, haplar da tedaviye eklendi.
Uzun dönem verisi henüz oluşmadı
GLP-1 reseptör agonistleri arasında yer alan semaglutide ve liraglutide etken maddeli iki zayıflama iğnesi Türkiye’de çocuklar için de onaylı. Ancak kötüye kullanımın önü açık. O kadar çok talep ediliyor ki, üretici firmalar yetiştiremiyor. Eczanelerde hızla tükeniyor. Hekim kontrolü olmadan ilaçlara ulaşıp kullananlar arasında çocuklar da bulunuyor.
İlaçların deneyimli ve etkisini takip edecek hekimler tarafından reçete edilmesi gerektiğini söyleyen Bayramoğlu, dikkatli olunması konusunda uyardı: “Bunların etkili ve güvenilir oldukları gösterilmiş. Hasta açısından fayda-zarar hesabı yapıldığında belirli seçilmiş olgularda, kullanılması gerekiyor. Ancak elimizdeki verilerin hepsi bir ya da iki yıllık kullanımla ilgili. Uzun dönem verisi henüz oluşmadı.”
İğneler obeziteyi tek başına tedavi etmez
Bayramoğlu, bu ilaçların obeziteyle ilgili uzman hekimler tarafından reçete edilmesi halinde kullanılabilmesiyle ilgili bir düzenleme yapılması gerektiğini düşünüyor: “Vücudumuzdaki iştah merkezini etkileyen nöronlar üzerinden etki ediyor. İştahı tamamen kapatıyor. Doz ayarlamasının çok hassas yapılması gerekiyor.
Buna uygun makro, mikro besinleri alacak şekilde beslenmenin düzenlenmesi şart. Aksi halde yağ kaybı yerine kas kaybı oluyor. Sağlıklı zayıflama olmuyor.
Bu ilaçlar tek başına obezite tedavisi değil. Obezite tedavisinin temeli yoğun yaşam tarzı değişikliği. Yani beslenme, egzersiz ve aile eğitimiyle psikososyal destek. Bunlar olmadan kesinlikle ilaçlara başlanmaz.”
Obezite çocuklarda yetişkin hastalıkları yapıyor
Sağlıksız beslenme, çocuklarda ve ergenlerde aşırı kilo, obezite ve yüksek tansiyon, yüksek kan şekeri ve anormal kan lipit seviyeleri gibi diğer metabolik rahatsızlıkların riskini artırıyor. Bu sağlık sorunları yetişkinliğe kadar devam ederek tip 2 diyabet, kalp ve damar hastalıkları ve bazı kanserlerin riskini de yükseltiyor.
Diğer yandan aşırı kilo ve obezite çocuklar ve ergenler arasında düşük öz saygı, anksiyete ve depresyonla da ilişkili.
Yeni dönem: Pediatri 2.0
Üç gün sürecek V. Cerrahpaşa Pediatri Günleri’nin teması, ‘Pediatri 2.0: Değişim Başladı’. Pediatri 2.0, çocuk sağlığını yalnızca hastalık tedavisiyle sınırlamayan; erken riskleri öngören, yaşam tarzını ve ruh sağlığını da merkeze alan çağdaş çocuk hekimliği anlayışını ifade ediyor.
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Özgür Kasapçopur ve kongre başkanı Prof. Dr. Çiğdem Aktuğlu Zeybek’in verdiği bilgiye göre, günümüz pediatrisi artık yalnızca hastalıkların tedavisine odaklanan bir alan olmaktan çıkıyor. Teknolojiyle güçlenen, bilimsel veriyi klinik gerçeklikle buluşturan ve çocuğu ailesiyle birlikte merkeze alan yeni bir anlayış yerleşiyor.
Yapay zekânın klinik pratikteki yeri, genetik ve moleküler tanıda güncel yöntemler, biyolojik ve hedefe yönelik tedaviler, ergen sağlığı, beslenme ve beden algısı, acil pediatri, solunum yetersizliği ve travma yönetimi, aşılama ve küresel sağlık dinamikleri, toplantılarda güncel bilimsel veriler ışığında değerlendirilecek.
