Çin dört ülkeye araştırmacıların ‘dijital otoriterlik’ olarak tanımladığı ‘Büyük Güvenlik Duvarı’ satıyor. Peki Çin’in propaganda ve gözetim araçları nasıl işliyor?
Çin’in ‘Büyük Güvenlik Duvarı’ şimdiye kadar ülkeye özgü bir sistem olarak biliniyor. Bu servis hackleme, internet trafiği izleme ve bilgileri engelleme gibi işlerde kullanılıyordu. Ayrıca Çin’deki sistemin, gücü tek elde tutan iktidarlar için kullanışlı olduğu belirtiliyordu.
Fakat Wired’ın haberine göre Çin merkezli şirket Geedge Network şirketi aşağıdaki ülkelere ‘Büyük Güvenlik Duvarı’nı satıyor:
- Kazakistan
- Pakistan
- Etiyopya
- Myanmar
Araştırmacılar bu satılan ‘ürün’e ‘dijital otoriterlik hizmeti’ diyor.
Geçen hafta da sosyal medyayı yapay zekayla analiz edip propaganda malzemesi üreten Çinli şirket GoLaxy’nin belgelerini Vanderbilt Üniversitesi’nden araştırmacılar ortaya çıkardı. Şirket çalışanlarını uzun saatler çalıştırıp düşük ücretler ödese de belgelerdeki en dikkat çekici nokta bu değil. Zira şirketin ticari faaliyeti sosyal medyayı tarayıp siyasilere göre düzenlemesi.
Aynı zamanda şirket siyasi figürlerle haber kuruluşları arasındaki ilişkilere göre sosyal medyada sahte kullanıcılarla ‘hikayeler’ yayıyor. Yani parayla propaganda yapıyor.
Sızdırılan belgeye göre GoLaxy Çin’de ‘istihbarat veri analizi’ işinde bir numara. Şirketin üç ana ‘müşteri’si şunlar:
- Çin Komünist Partisi
- Çin hükümeti
- Çin ordusu
Şirketin ‘ürünler’i Tayvan, Hong Kong ve ABD seçimlerinde kullanılmış. Öte yandan GoLaxy’nin Geedge’den farkı yalnızca Çinlilere çalışıyor olması. Yani bu ‘hizmet’ şimdilik diğer ülkeler tarafından satın alınabilir değil.
İki şirketin ortak noktalarıysa şunlar:
- İkisi de Çin Bilimler Akademisi’yle (CAS) çalışıyor.
- İkisi de propaganda ve gözlem sonuçlarını Çin’in eyalet düzeyindeki kurumlarına satıyor.
- İkisi de belli bir bölgedeki sorunları ya da konuları sosyal medya üzerinden analiz edip buna karşı ‘üretim’ yapıyor.
GoLaxy, New York Times’a ABD’li yetkilileri hedef aldığını reddetmişti fakat Wired’ın sorularına henüz yanıt vermedi.
Belgeleri sızdıran üniversitenin araştırmacılarıysa sızıntının ardından şirketin ‘temizlik’ yaptığını belirtiyor. Örneğin sitelerindeki bazı sayfalar silinmiş.
Şirketin araştırmacıları genellikle CAS’ta çalışsa da çalışmalarının karşılığında devletten para alacaklarının bir garantisi yok. Bu anlamda Batılı kapitalist sistemleri taklit eden bir method belirlenmiş. Araştırmacı ABD’de bir start-up açan kişi gibi yatırım-müşteri dengesi oluşturmak zorunda. Yani komünist rejim altında propaganda servisi bir ‘girişim’.
Yine sızan belgelere göre GoLaxy’nin beş satış çalışanına belirlediği ‘satış’ hedefi 5,9 milyon dolar. Bu satışların hedefiyse listelerde belirlenen ordu, eyalet polisi ve çeşitli kurumlar.
Araştırmacı Shazeda Ahmed Çin’deki propaganda ve gözetim işlerinin yalnızca ekonomik güçler değil, aynı zamanda siyasi ideoloji tarafından da yönlendirildiğini belirtiyor. Ahmed kaygılı: “Bu teknolojilerin satılması, dünyayı daha otoriter bir hale getirmek için pazar mantığıyla yapılıyor.”
Cambridge Analytica skandalı
2018’de 50 milyondan fazla Facebook kullanıcısının özel bilgilerinin, Cambridge Analytica’nın eline geçtiği ve Facebook’un 2015’e dayanan talebine rağmen bilgilerin silinmediği ortaya çıkmıştı.
Facebook’taki kişisel verileri başka amaçlarla kullanmakla suçlanan Cambridge Analytica adlı şirket hakkında soruşturma başlatılması istenmişti.
Facebook’un kurucusu Mark Zuckerberg de, “Hata yaptık” demişti. Şirketin ABD seçimleri başta olmak üzere Britanya’nın Avrupa Birliği’nden (AB) ayrılma (Brexit) referandumunda da etkili olduğu düşünülüyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın ilk başkanlık kampanyasında çalışan şirketin internet sitesinde, milyonlarca veriyi analiz edip en çok ikna edilebilecek seçmenlerin tespit edildiği, ilgilendikleri meselelerin belirlendiği ve ‘kişiyi hedef alan’ mesajlarla ‘harekete geçirildiği’ yazıyor.
Çin’deki şirketler de kendilerini Cambridge Analytica’yla kıyaslıyor. Zira sızdırılan belgelere göre şirket tanıtımlarını Facebook verileriyle kişi özel reklam hedefleyen Cambridge Analytica’yla karşılaştırarak yapıyor.
Şimdilik dört ülkeye satıldığı bilinen ‘Büyük Güvenlik Duvarı’ tüm dünyanın sansür, propaganda ve gözetime tutulması açısından büyük bir tehdit. Bu ürünleri satın alan iktidarlar ya da herhangi birileri insanları kontrol edebilir ve hatta isteklerini değiştirebilir.
