Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin bedeli ağır. Can kayıplarının arasında siviller de varken 2 milyonu aşkın kişi ülkeyi terk etti. Kalanlar gıda sıkıntısı gibi sorunlarla hayata tutunmaya çalışıyor.
İşgal, ülkenin altyapısına, askeri tesislerine, çok sayıda hastane, okula zarar verdi. 24 Şubat’ta başlayan saldırılardan müzeler, katedraller, kütüphaneler de nasibini aldı. Ukraynalılar ellerinden geldiğince kültürel mirasını korumaya çalışıyor.
Rusya’nın bombaladığı tarihi yapılar arasında Kiev’in kuzeybatısındaki Ivankiv’deki bir müze var. Ukraynalı sanatçı Maria Primaçenko’nun imzasını taşıyan onlarca eser yok oldu. Geçen hafta Harkiv’daki bir katedral bombalandı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Viazivka adlı bir köyde 19’uncu yüzyıldan kalma ahşap bir kilisenin yerle bir edildiğini duyurdu.
Ülkenin tarihi binalarından sorumlu birliğin üyesi Olha Rutkovka, Facebook’ta, “Bu Ukrayna halkına karşı soykırım eylemidir” diye yazarken Ukrayna halkı Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in kültürlerini yok etmek istediği konusunda hemfikir.
‘Biz farklıyız’
Lviv Müzesi’nin müdürü Olha Honçar, Britanya’da yayımlanan Guardian gazetesine konuştu: “SSCB büyük bir totaliter rejimdi. Her şeyi aynı yapmaya çalıştılar. Tek bir sanatsal tarz vardı. Moskova şimdi Ukrayna’nın kültürünü silmek istiyor. Ama kültürümüz bizi ve kimlğimizi tanımlayan şey. Ukrayna ve Rusya’nın aynı olduğu söylemi doğru değil. Moskova’nın hayali. Lenin bizi davet etmedi. Biz farklıyız. “
Şu an kapalı müzedeki çok sayıda eser güvenli yerlere taşındı.
Bu hafta belediye çalışanları, başka tarihi eser ve yapıları da koruma altına aldı. Onlardan biri İsa Peygamber’in bir heykeli. Çeşmelerin de etrafı sarıldı, demir parmaklıklar kondu.
İşgal başlamadan birkaç hafta önce Kültür Bakanı Oleksandır Tıkaçenko başkent Kiev’in tarihi yapılarını korumak için birkaç adım attı. Zelenski yönetimi eserlerin kaldırılmasını paniğe neden olur endişesiyle istemedi. Şimdi galerilerdeki bazı eserler güvenli yerlere taşınıyor. Bunların arasında Kiev Sanat Müzesi’ndeki eserler de var.
Çehov’un evi için endişeleniyorlar
Ülkenin başka yerlerinde özellikle küçük müzeler büyük tehlike altında. Bunların başında Sumi’deki Anton Çehov Evi-Müzesi geliyor. Rusya, dünya edebiyatının önemli isminin 1880’lere kadar yaşadığı eve yakın noktayı bombaladı; salı günkü hava saldırısında siviller hayatını kaybetti.
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Dünya Kültür Mirası Merkezi’nden Lazare Eloundou,her gün zarar gören veya yıkılan yapı ve eserlere dair haber aldıklarını en çok kültürü zengin Harkiv ve Çernigiv’le ilgili endişe taşıdıklarını söyledi. Çernigiv’de 11’inci yüzyıldan kalma şehir merkezinin büyük zarar gördüğünü anlattı.
Ukrayna’nın kültürel mirasının tüm dünya için önemli olduğunun altını çizen Eloundou, uluslararası toplumun korunması için elinden gelen çabayı sarf etmesi gerektiğini vurguladı.
Ülkenin kültürel mirasına sahip çıkmak isteyen gönüllüler ise eserlerin arşivlenip listelenmesi için arşivleme çalışması başlattı.
‘Putin, Hitler’den kötü’
Lviv’deki Latin Katedrali’nin önünde Guardian’a konuşan kentin belediye meclisinin kültürel mirası kourma dairesi başkanı Lilya Onişişenko işgalle ilgili görüşünü şöyle dile getirdi: “Onlar barbar. Neyi yok ettiklerinin farkında değiller. Hitler’i tanımadım ama bence Putin ondan daha kötü.”
O konuşurken arkasında belediye işçileri Rönesans dönemine ait bir şapelin ve katedralin etrafına iskele kurarak koruma altına almaya çalışıyordu. Bir başka grup da katedralin camlarını sarmalamak için ter döküyordu. Yıkılanlar için yapılacak bir şey yoktu ama kalanlar ve restore edilecek durumda olanları korumak onların göreviydi!
