TUĞÇE ARSLAN
@tugarslan
Sanat, savaş zamanlarında protesto ve propaganda kavramları arasında mekik dokuyor. Barış propagandası ya da savaş protestolarına destek vermek amacıyla görsel ya da işitsel imgeler yaratılıyor.
Ukrayna’da savaş devam ederken violinist Vera Litovçenko’nun kuşatma altındaki Kharkiv şehrinde bir sığınakta keman çaldığı görüntü sosyal medyada gündem olmuştu.
Litovçenko’nun işgal altındaki performansının ardından dünyanın dört bir yanındaki keman virtüözleri destek için eski bir Ukrayna halk şarkısı ‘Verbovaya Doşeçka’yı birlikte çaldı.
94 sanatçıdan Ukrayna’ya destek
Müzisyen Kerenza Peacock, sosyal medya aracılığıyla Ukrayna’daki müzisyenlerle tanıştı ve savaş mağduru bazı keman virtüözlerinin yanlarında enstrümanlarıyla birlikte sığınaklara kapandığını keşfetti. Peacock ardından dünyanın dört bir yanındaki meslektaşlarından Ukraynalı müzisyenlere eşlik etmeleri çağrısında bulundu ve 48 saat içinde Ukrayna’ya destek için 29 ülkeden 94 keman virtüözünün yer aldığı uluslararası bir keman korosu oluşturdu.
Londra Senfoni, Tokyo Senfoni, Oslo Filarmoni, Hollywood Stüdyoları ve İrlanda, Hollanda, Yeni Zelanda, Belçika, Gürcistan, Polonya, Güney Kore, Güney Afrika, Moldova, Danimarka, Hindistan ve Münih Oda Orkestrası’nın tüm keman bölümü dahil dünyanın birçok yerinden keman sesleri harmoni içinde ‘Verbovaya Doşeçka’yı çaldı ve Ukrayna’da sığınaklarda kalan sanatçılarla müzik aracılığıyla bir araya geldi.
Kısa bir süreliğine de olsa savaşın ezici gücü altında zihinleri oyalayamaya çalışan bu performans, sanatın savaş zamanlarında nasıl bir misyon yüklendiğini de bir kez daha gözler önüne serdi.
Müzik bir an için de olsa bedenleri savaşın kuşatma alanından çıkarıyor ve onları kendi duygulanımıyla kuşatıyor. Ukrayna’yı ve savaş mağdurlarını desteklemek, barışçıl bir imge yaymak amacıyla kemanların sesi evrensel bir duyumsamaya eviriliyor.
Rus sanatına ambargo
Savaş zamanlarında sanat sadece sınırları aşmıyor, sınırdışı da edilebiliyor, sanat ve sanatçılara politik anlamda birtakım kısıtlamalar uygulanabiliyor. Müzik evrensel bir biçimde dünya üzerindeki sınırları eritirken bazı müzisyenler sert protestolarla karşılaşabiliyor.
Münih Filarmoni’nin baş şefi ve aynı zamanda Putin’in yakın arkadaşı Valeri Gergiyev, Ukrayna’nın işgalini kınamayı başaramayınca görevinden alınmıştı. Ardından Rotterdam Filarmoni Orkestrası tarafından planlanan ‘Gergiyev Festivali’ dahil birdizi uluslararası etkinlik iptal edilmişti. Benzer biçimde Putin’e yakın Rus opera yıldızı Anna Netrebko’nun, Bavyera Devlet Operası’ndaki performansları iptal edilmiş, Zürih Opera Binası’nda yapılacak gösterileri de geri çekilmişti.
Dolayısıyla sanat aracılığıyla her zaman birleşme söz konusu olmuyor, bazen de salt politik sebeplerle sanat dışlanabiliyor.
Bununla birlikte Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle sanat piyasasında Rusya’ya yönelik protestolar sürüyor.
Evrensel sergiler ya da yerel müzelerde işgal sona erene dek Rus sanatına ambargo uygulanıyor.
Sanatçılar da ayakta
ARTnews’un haberine göre nisanda başlayacak Venedik Bienali’ndeki Rusya pavyonunun organizatörleri çekildi. Sanatçılar Aleksandra Sukhareva ve Kirill Savçenkov, “Siviller füzelerin ateşi altında ölürken, Ukrayna vatandaşları sığınaklarda saklanırken, Rus protestocular susturulurken sanata yer yok” demiş.
Moskova’daki The Garage Museum, Ukrayna’da ortaya çıkan insani ve siyasi trajedi sona erene kadar tüm sergi çalışmalarını durdurdu.
NPR’nin haberine göre New York Metropolitan Operası, Putin destekçisi sanatçı ve gruplarla çalışmayacağını açıkladı.
Frank-Walter Steinmeier, şu anda Moskova’da bulunan ve kısmen Rus hükümeti tarafından finanse edilen Putin onaylı gezici sergi ‘Diversity United’dan fonunu çekeceğini duyurdu, Artnews’un haberine göre daha sonra Fransa’da yapılması planlanan gösteri de iptal.
Rusya dışından sanatçılar, Ukrayna’yı işgalinin ardından eserlerinin Rus devletine ait müzelerden çekilmesini istiyor.
Hyperallergic’in haberine göre New York’lu yeni medya sanatçısı Faith Holland, Multimedya Sanat Müzesi (MAMM) sponsorluğunda düzenlenen Art for the Future (Gelecek için Sanat) bienalinden 2020 tarihli ‘Touchscreen’ adlı çalışmasının kaldırılmasını talep etti. Hollandalı kavramsal sanatçı Constant Dullaart da kendi eserinin Moskova’da yer alan Tretyakov Devlet Galerisi’nden kaldırılmasını istedi ve diğer sanatçıları da bu protestoya katılmaya davet etti.
Savaş zamanları bir yandan barış için sanat üretilirken, diğer yandan protest bir tavırla var olan eserlerin ortadan kaldırılmasına ya da sanatçıların dışlanmasına da şahit oluyoruz
