Kısa çalışma ödeneğinin işverenlerden gelen uzatma çağrısına karşın bugün sonlanması, yüz binlerce çalışanı geçim sıkıntısına sokabilir.
Pandemi sürecinde kapanmalar nedeniyle istihdam kaybını önlemek amacıyla hükümet tarafından uygulamaya alınan kısa çalışma ödeneğinden, tepe noktasında 3 milyondan fazla kişi yararlanmıştı. Şu anda uygulamadan yararlananların sayısı 1.3 milyon civarında.
Ancak kısa çalışma ödeneğinin 31 Mart itibariyle sona ermesiyle birlikte, işten çıkarma yasağının da sürmesi nedeniyle yüz binlerce çalışanın işverenler tarafından ücretsiz izne çıkarılması bekleniyor.
Corona virüsü vakalarının mart ayında tekrar hızla yükselişe geçmesinin ardından Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan önceki gün, tedbirler kapsamında bazı kısıtlamaların sıkılaştırıldığını açıklamıştı. Erdoğan bu kapsamda Ramazan ayında Türkiye genelinde lokanta ve kafelerin sadece paket servis yapacağını kaydetmişti.
‘Bir yıldır kıyafet almadım’
Reuters’tan Ezgi Erkoyun ve Ceyda Cağlayan’ın haberine göre pandemi sürecinde kısa çalışma ödeneğiyle hayatını idame ettirmeye çalışan yüz binlerce kişiden biri de 37 yaşındaki aşçı Nuray.
Soyadını vermek istemeyen Nuray, kısa çalışma ödeneği desteğini de kaybetmesi durumunda alacağı günlük 47.7 lira nakdi destekle masraflarını nasıl karşılayacağını düşünüyor.
Kredi çeken ve internet üzerinden takı satarak aile bütçesini desteklemeye çalışan Nuray, “Bir yıldır kıyafet almadım. Çünkü faturalarımızı ödemeye ve kızımızın eğitim masraflarını karşılamaya odaklandık… Şimdi kısa çalışma desteği olmadan ödemelerimizi yapma gücümüz olmayacak” diyor.
‘Geniş tanımlı işsiz olacaklar’
Uzmanlara göre özellikle en fazla istihdam kaybı olabilecek yeme-içme, eğlence ve hizmetler sektöründe kısa çalışma ödeneği desteğinin sürdürülmesi lazım.
TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Politikalar Uygulama ve Araştırma Merkezi araştırmacısı Pınar Kaynak, şöyle konuştu: “Pandemiden en çok etkilenen hizmetler sektörü, 718 bin kişilik bir istihdam kaybı var. Her restoran açılsa bile bir, bir buçuk, hatta iki yıl istihdam kaybının sektörde geri kazanılacağını düşünmüyorum. İstihdamda görünüp fiilen iş başında olmayan yaklaşık 2 milyon kişi var, muhtemel kısa çalışma ödeneği ve ücretsiz izinde olanlar. Bunlar işten çıkarma yasağı ve kısa çalışma ödeneği desteği bitince geniş tanımlı işsiz olacak.”
Özellikle pandemiden etkilenen sektörlerde kısa çalışma ödeneğinin yıl sonuna kadar uzatılması gerektiğini belirten Kaynak şöyle devam etti: “Restoranlar, kafeler, barlar… İnsanlar bu işletmeler açılsa da salgın sebebiyle gitmeye korkacaklar. İstihdam kaybeden sektörler için ilave yardımlar yapılabilir. Özellikle hizmetler sektöründe, restoran, lokanta, eğlence sektörü yeme içme konaklama en fazla istihdam kaybı olan işletmeler.”
‘Başka çare kalmıyor’
Tüm Restoranlar ve Turizmciler Derneği (TÜRES) Başkanı Ramazan Bingöl’e göre şu anda restoran ve lokantalar yüzde 50-80 kapasiteye ulaştı; içkili mekanlar ve eğlence yerlerinde ise bu oran yüzde 20-50 arasında.
Kısa çalışma ödeneğinin uzatılması taleplerinin sürdüğünü belirten Bingöl, şöyle konuştu: “Şöyle bir açmaz olacak: Kısa çalışma kalkıyor, işten çıkarma yasağı ise duruyor. Restoranlar tam kapasiteye hala geçemediği için kısa çalışma ödeneğiyle çalışan personel var. Kısa çalışma uygulaması uzamazsa ücretsiz izne çıkarma seçeneğinden başka çare kalmıyor. Çalışanlar bu sefer çok daha düşük olan ücretsiz izin desteği ile idare etmek durumunda kalacak. Bizim sektörümüzde en az 300 bin kişinin bu şekilde etkileneceğini tahmin ediyoruz.”
Türkiye’de dün 37 bin 303 kişiyle salgının başlangıcından bu yana en yüksek sayıda yeni vaka tespit edilmişti.
