Ukrayna’da binlerce kişi, yolsuzlukla mücadele kurumlarını zayıflatacak yasayı protesto etmek için sokağa döküldü. Eylem, Rusya’nın 24 Şubat 2022’de başlattığı işgalden bu yana ülkedeki en büyük hükümet karşıtı protesto oldu.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski salı akşamı ‘Rus müdahalesi’ gerekçesiyle başlıca yolsuzlukla mücadele kurumlarının özerkliğini ortadan kaldıran bir yasa tasarısı imzaladı.
Bunun üzerine binlerce Ukraynalı ‘Yasayı veto et!’ sloganlarıyla başkent Kiev’de sokaklara döküldü. Yasayı eleştirenler, Zelenski ve ekibinin olağanüstü hal yetkilerini istismar edebileceğinden korkuyor.
Politico Ukrayna’daki tartışmaları derledi.
Yolsuzlukla mücadele yasasında neler var?
Yeni yasa, özerk olması gereken iki kurumun yürüttüğü soruşturma ve davaları bizzat Zelenski’nin atadığı başsavcının yetki alanına sokuyor:
- Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Bürosu (NABU)
- Uzmanlaşmış Yolsuzlukla Mücadele Savcılığı (SAP)
NABU devlet kurumlarındaki yolsuzluk vakalarını soruşturmakla, SAP ise bu yolsuzlukları dava etmekle yükümlü.
Karardan önce NABU, başsavcıya verilecek kapsamlı yeni yetkileri şöyle sıraladı:
– Soruşturmaları kapatma yetkisi.
– NABU’nun yürüttüğü tüm dosyalara ilişkin bilgilere erişim yetkisi.
– NABU müfettişlerine bağlayıcı talimatlar verme ve bu talimatlara uyulmaması halinde ilgili dosyayı başka yere devretme yetkisi.
‘Yolsuzlukla mücadele sisteminin bağımsızlığı tamamen ortadan kalkabilir’
Yani bizzat devlet başkanının atadığı başsavcı Ruslan Kravchenko, yolsuzlukla mücadele kurumlarının yürüttüğü soruşturmalarda artık son sözü söyleyecek.
Ayrıca NABU’nun yasa geçmeden önceki açıklamasında şöyle dendi:
”Bu yasa geçtiği takdirde SAP başkanı yalnızca sembolik bir figüre dönüşecek. NABU da bağımsızlığını yitirerek Başsavcılık makamının alt birimi haline gelecek. Yani Ukrayna’daki yolsuzlukla mücadele sisteminin bağımsızlığı tamamen ortadan kalkabilir.”
Zelenski yasayla ilgili ne diyor?
Zelenski tüm muhalefete ve protestolara rağmen yasanın arkasında durdu: ”Yolsuzlukla mücadele sistemi devam edecek, üstelik Rus müdahalesi olmadan. Bunu engellemeliydik.”
47 yaşındaki devlet başkanı, NABU ve SAP’ın çalışmayı sürdüreceğini ve başsavcının hukuka karşı gelenleri cezalandırmak konusunda kararlı olduğunu söyledi.
Zelenski’nin ‘Rus müdahalesi’ söylemi yersiz değil.
Ukrayna’nın devlet güvenlik kurumu SBU, pazartesi NABU çalışanlarına bir dizi baskın yapmış ve Rusya’yla işbirliği yaptıklarını öne sürmüştü.
Zelenski ise NABU ve SAP’ı bazı davaları ele alış biçimleri nedeniyle eleştirerek, bazı soruşturmaları bilinçli olarak yavaşlattıklarını iddia etmişti: ”Yıllardır bekletilen dosyalar artık soruşturulmalı. Milyarlarca dolarlık davaların yıllarca rafta kalmasının mantıklı bir açıklaması yok.”
Yolsuzlukla mücadele kurumları ne diyor?
Yasayı eleştirenler, NABU çalışanlarının dayanaksızca suçlandığını ve gözaltıların kurumun özerkliğini zayıflatmak için bahane olduğunu savunuyor.
Nitekim NABU, yasa değişikliğinin ”NABU ve SAP’ın bağımsızlığını fiilen ortadan kaldırdığını ve faaliyetlerini başsavcılığa bağladığını” belirtti.
Ayrıca 2014’teki Avrupa yanlısı Meydan olaylarından bu yana Ukrayna’da yolsuzlukla mücadele çabalarını hatırlatan NABU, “2015’ten beri inşa edilen yolsuzlukla mücadele altyapısı bu yasayla yok edilecek” diye uyardı.
Başsavcı ne diyor?
Zelenski’nin geçen ay atadığı Kravchenko, ”Bana bağlı değiller” diyerek kurumların özerk kalacağını yineledi.
Başsavcı salı düzenlenen basın toplantısında SAP savcılarıyla ilgili şöyle dedi: “Aile olacağız. Onlar kendi ceza davaları üstünde çalışacak, biz de kendi işlerimize odaklanacağız. Birbirimize destek olacağız.”
Ve ekledi: “NABU bana bağlı değil.”
Ukrayna’nın müttefikleri nasıl tepki gösterdi?
Avrupa Komisyonu’nda normalde Ukrayna’yı sıkı destekleyen iki üye, salı Kiev’i yasayla ilgili açık açık topa tuttu.
Komisyon üyesi Marta Kos, “Çok endişeliyim” dedi: “NABU’nun bağımsızlığını koruyan temel güvencelerin ortadan kaldırılması ciddi bir geri adımdır.”
Fransa’nın Avrupa İşlerinden Sorumlu Bakanı Benjamin Haddad da Fransız radyosuna verdiği söyleşide şöyle konuştu: “Ukraynalıların karardan geri dönmesi için hala geç değil.”
