MESUDE DEMİR
Öğrencilerin yaz tatili başladı. Pek çoğu saatlerini ve hatta günlerini ekran (bilgisayar, telefon, tablet, TV vs.) karşısında geçirecek.
Çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı Doç. Dr. Mesut Yavuz, çocukların internet bağımlılığından korunması gerektiğini belirterek, “Sorun olmasa bile önlem gerekli. Özellikle 12 yaş öncesi önemli” uyarısında bulundu.
Çocukların ekran karşısında uzun zaman geçirmesinin yalnızlık, sosyal kaygı, depresyon, agresyon, şizotipal kişilik özellikleri, aile işlevselliğinin düşük olması, sosyo ekonomik problemler, akran yönlendirmeleri, yeterli yönlendirme ve sınırlamaların olmaması, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, okul devamsızlığı, yüz yüze iletişim azalması, obezite, uyku problemleri, kas-iskelet, görme sorunlarına yol açıyor.
12 yaşından önce sınırlar ve kurallar oturmalı
En riskli dönem ergenlik, yani 12-20 yaş. Çünkü teknolojiye yakın ilgi duyuluyor, dürtü kontrolü tam gelişmemiş oluyor, bilişsel, duygusal ve sosyal gelişimleri devam ediyor ve akran etkisi var.
Cerrahpaşa Tıp Fakültesi öğretim üyesi Yavuz, bu sebeplerle 12 yaş öncesinde çocukta sorun olmasa bile ekran ve internet kullanımıyla ilgili önlemler alınması gerektiğini söyledi: “En önemlisi çocukları internet bağımlılığından korumak. Ebeveynlerin internet konusunda eğitimli olması, internet filtre programı kullanması, çocuğun bilgisayarının salon gibi açık bir alanda, ekran görülebilecek şekilde konulması, zaman ve sınır kuralları olması, aile iletişimin artırılması bunun için önemli.
Ebeveynler sakin, sabırlı ve dengeli olmalı. Ergenle iletişim, ebeveynin sabırsızlığı ya da aşırı kontrolcülüğü nedeniyle koparsa sonuçları kötü oluyor. Ebeveyn doğru söylediğinde bile ergen tersini yapabiliyor.
Ergenlikte bazen riskli davranışlar sergilenebiliyor. Bunlara göz yummak değil, sakin kalabilmek, çatışmaları mümkün olduğunca ebeveynin durdurabilmesi, geride durabilmesi önemli. Çocuğa verilmiş tam bir özgürlük değil söylediğim. Sabırlı ve dengeli bir ebeveyn olduktan sonra çocuklarını dikkatlice takip etmeliler.
Çocuk ya da ergen uyarılara kulak asmıyorsa, ebeveyn yaptırım uygulamalı. Mesela kısıtlama. Çok ciddi durumlarda cep telefonlarına ya da internete giriş cihazlarına vs. engel koyabilmeli. Ama tekrar belirteyim, erken çocukluk döneminde iletişim iyi kurulursa genelde bu tarz agresif cezalara gerek kalmıyor.”
Üç yaşından önce ekrandan uzak tutulmalı
Çocukların sağlıklı gelişimi için üç yaşına kadar ekrandan olabildiğince uzak tutulması öneriliyor. Yaş aldıkça süre uzatılabiliyor:
- Üç-altı yaş günlük toplam süre en fazla 20-30 dakika,
- Altı-dokuz yaş günlük toplam süre en fazla 40-50 dakika,
- Dokuz ile 12 yaş günlük toplam süre en fazla 60-70 dakika,
- 12 ve üstü günlük toplam süre en fazla 120 dakika.
Ne zaman bağımlılığa dönüşüyor?
Amerikan Psikiyatri Birliği’ne göre kişi aşırı ve zarar verecek kadar kullanıyorsa, zihni aşırı olarak bununla meşgulse, işlevsellikte bozulma (okul başarısı, sosyal ilişkiler, aile ilişkileri), tolerans ve yoksunluk belirtileri de varsa, internet bağımlılığı gelişmiştir.
Üstelik bu çevrimiçi ortam ‘eğlenceli‘ olmayabiliyor. Çocuk ve gençte beden algı sorunlarına, yeme bozukluğuna vs. zemin hazırlayabiliyor. Zorbalığa uğrayabiliyorlar ya da zorbalık yapabiliyorlar.
Yavuz şu uyarılarda bulundu: “’Ben telefonu veya bilgisayarı ona verdim, odasında vakit geçiriyor, bir şeyler yapıyor’, uygun bir davranış değil. Cep telefonuna, bilgisayara giriyorsa, internette hesapları varsa ebeveyn bunlar hakkında bilgi sahibi olmalı.
Ne kadar süre giriyor, kimlerle iletişime geçiyor, nasıl hesaplardan, nasıl takipler yapıyor, fotoğraflarını nasıl paylaşıyor, ergenlik döneminde ebeveynler bunları bilmeli.
Uzun süre internette kalması, kendinden büyük insanlarla iletişime çok sık girmesi, riskli arkadaşlarla iletişimde olması halinde ebeveynin müdahale etmesi gerekiyor.”
İnternet oyun oynama bağımlılığı sık görülüyor
İnternet oyun oynama bozukluğu yani bağımlılığı sık denilebilecek oranda görüyor: Ergenlerde yüzde 8.8, genç erişkinlerde yüzde 10.4 sıklıkta.
İnternet oyunları bağımlılığının bir özelliği de erkeklerde daha sık olması.
Yavuz internet oyunları bağımlılığında kişilerin beynin bir maddeye değil, onun beyinde oluşturduğu yanıta bağımlı olduğunu belirterek şöyle devam etti: “Hem madde kötüye kullanımda hem de dijital teknolojilerde hazzın yaşandığı, güçlendirildiği ve düzenlendiği ortak yol beyindeki ödül sistemi.
Stres, uzun ortalama oyun süresi, aile işlev bozukluğu, zayıf akademik performans, zorbalığa uğrama, zorbalık yapma, kişiler arası sorunlar, hiperaktivite/dikkatsizlik, anksiyete, depresyon, duygusal sıkıntı, düşük benlik saygısıysa, risk faktörleri.”
Siber zorbalık
Dijital dünyanın çocuklar ve gençler üzerindeki bir diğer olumsuz etkisi ‘siber zorbalık’. Akranlar veya akran grupları tarafından uygulanıyor. Anksiyete, depresyon, benlik saygısı düşüklüğü, kendine zarar verme, intihar gibi sorunlara yol açabiliyor. Kurban sıklığı farklı araştırmalara göre, yüzde 14.6 ile yüzde 52.2, zorbalık sıklığı yüzde 6.3 ile yüzde 32 arasında değişiyor. Yavuz, siber zorbalığın akran zorbalığının yerini almaya başladığını ifade etti.
