Topa sürekli kafa vurmanın futbolcularda on yıllar sonra Alzheimer, Parkinson ve motor nöron hastalığı (ALS) gibi beyin hasarlarına yol açabileceğine dair kanıtlar artıyor.
Temas sporlarının tehlikeleri aslında yaklaşık 100 yıldır biliniyor. 1928’de Amerikalı patolog Harrison Martland ‘ödüllü dövüşçüler arasında ‘yumruk sarhoşu’ olarak adlandırılan tuhaf bir durumu fark ettiklerini’ savunan bilimsel bir makale yayınlamıştı.
Belirtiler arasında sendeleyerek yürüme ve zihin bulanıklığı yer alıyordu. Bu, genellikle zayıf ve kafasına ciddi darbeler boksörlerde görülüyordu. Durum daha sonra tekrarlayan kafa travmalar nedeniyle demansa dönüşüyordu.
Başlangıçta bu riskin sadece boksörlerle sınırlı olduğu düşünülüyordu. Fakat son yıllarda durum değişti.
2002’de West Bromwich Albion’un İngiliz milli oyuncusu Jeff Astle demans teşhisi konulmasının ardından 59 yaşında öldü. Bu sırada ABD’de de Amerikan futbolu oyuncusu Mike Webster, Parkinson benzeri belirtilerden sonra 50 yaşındayken aniden öldü.
Yıldızların beyinleri üzerinde yapılan incelemede sporcuların ‘yumruk sarhoşu’ tanısını yerini alan Kronik Travmatik Ensefalopati’den (CTE) öldüklerini gösterdi. CTE, kafaya alınan tekrarlayıcı darbeler sonucu oluşan bir hastalık.
Şubat 2011’de, eski Chicago Bears oyuncusu David Duerson depresyondan muzdarip olduktan sonra yaşamına son verdi. Beyninin daha sonra yapılan analizi, onda da CTE olduğunu ortaya koydu.
BBC’nin haberine göre Glasgow Üniversitesi’nden danışman nöropatolog Willie Stewart şöyle dedi:
“CTE, gerçekten spesifik bir dejeneratif beyin patolojisi. Çünkü bunu yalnızca kafa travması veya kafa darbeleri geçmişi olan kişilerde görüyoruz.
Birinin CTE olup olmadığını anlamanın en iyi yolu ona ‘Hiç futbol oynadın mı?’ veya ‘Hiç ragbi oynadın mı?’ sorusunu sormaktır. Çünkü profesyonel bir futbolcuysanız ve demansınız varsa, beyninizde CTE olma ihtimali çok yüksektir.”
Sonuçlar ürpertici
2008’den bu yana Boston Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde nöroloji ve patoloji profesörü olan Ann McKee, CTE’nin nasıl teşhis ve tedavi edileceğini öğrenmek amacıyla eski sporcuları araştırma çalışmalarına katılmaya davet ediyor.
Normal insanlarda CTE olasılığının yüzde 1’den az olduğu düşünülüyor.
McKee ve meslektaşları, 2023’te eski 376 Amerikan Futbolu oyuncusunun beynini analiz etti ve yüzde 91,7 gibi bir oranla CTE tespit etti.
Bu oyuncular arasında 1970-1973 arasında Philadelphia Eagles’ın oyun kurucusu Rick Arrington ve ilk Super Bowl’da oynayan eski Kansas City Chiefs savunmacısı Ed Lothamer da var.
McKee ayrıca eski beyzbolcular, bisikletçiler ve buz hokeyi yıldızlarına da CTE teşhisi koydu. Tüm vakalarda ortak nokta kafaya alınan ve tekrar eden darbelerdi.
Tek sorun CTE değil
Ancak tek sorun CTE değil. Topa kafa vurmak, diğer dejeneratif beyin hastalıklarıyla da ilişkilendiriliyor. Stewart ve ekibi, 2019’da yaklaşık 8 bin İskoç eski profesyonel futbolcunun sağlık kayıtlarını inceledi. Bunlar, normal popülasyondan 23 bin kişiyle karşılaştırıldı.
Çalışmada futbolcuların aynı yaştaki normal kişilere kıyasla; Alzheimer’a yakalanma olasılığının beş, motor nöron hastalığına yakalanma olasılığının dört, Parkinsona yakalanma olasılığınınsa iki kat daha fazla olduğunu buldu.
Burada eski profesyonel futbolcuların nörodejeneratif hastalık (beyin ve omurilikteki hücrelerin bozulması) nedeniyle ölme olasılığı beklenenden 3,5 kat daha yüksek çıktı.
Stewart şunu söyledi: “Risk, en çok kafa vuruşu gördüğümüz pozisyonlarda. Yani savunma oyuncuları diğer saha oyuncularından çok daha yüksek risk altındadır; kaleciyseniz riskiniz genel popülasyondaki herhangi biriyle yaklaşık olarak aynıdır.”
Araştırma, bir kişi profesyonel futbolu ne kadar uzun süre oynarsa riskin o kadar arttığını gösterdi. Risk, en kısa kariyere sahip olanlarda yaklaşık iki, en uzun kariyere sahip olanlarda yaklaşık beş kata kadar çıkıyor.
