Birlemiş Milletler (BM) salgının uzun dönem etkilerine ilişkin, “10 yılda 13 milyon çocuk yaşta evliliğe daha neden olabilir” diye uyardı. Uzmanlar artan erken yaşta evlilik ve hamileliklere dikkat çekerek, “Kız çocuklarını yeniden okula göndermeliyiz” diyor.
Nepal’in Lamjung bölgesinde yaşayana 17 yaşındaki Samita (gerçek ismi gizleniyor) bu çocuklardan biri. Covid-19 salgınından önce de okula aksatmadan devam etmek onun için hiç de kolay değildi. Kırsal kesimde yaşayan dar gelirli bir ailenin çocuğu olarak Samita’nın ev işleri de yapması bekleniyordu.
Ancak Samita azimliydi. Senenin başında uluslararası yardım örgütü VSO’nun yürüttüğü ‘Sisters for Sisters’ (Kızkardeşler için Kızkardeşler) projesi kapsamında bir ‘abla’ Samita’ya destek oluyor, okula devam etmesi için teşvik ediyordu.
Sonra mayıs ayında pandemi nedeniyle okulların kapanması ve Nepali’de çalışanların neredeyse dörtte birinin işlerini kaybetmesi birlikte Samita’nın annesi kızının evlenmesine karar verdi.
Samita bölgedeki karantinanın ilk aylarında evlenen üç kız çocuğundan biri oldu.
Gelişmekte olan ülkelerde fırsat eşitliği yaratmak için çalışmalar yapan VSO’nun Samita ve onun gibi kız çocuklarının 18 yaşından önce evlenmelerini engellemek istemelerinin birçok nedeni var: Anlık sonucu olan eğitimden mahrum kalmalarının yanı sıra kız çocuklarının istismar, sağlık sorunları ve yoksulluk dolu bir hayat geçirme risklerini artırıyor.
Yüzde 89 ev ve tarım işi yapma baskısı altında
Guardian’ın görüştüğü VSO’nun proje gönüllüleri aktif olarak çalıştığı dört kırsal bölgede kız çocuklarına corona virüsünden bu yana hayatlarının nasıl değiştiği sordu. Yüzde 89’u okul hayatlarını etkileme pahasına ev işi ve tarım işçiliği yapmaları konusunda baskının arttığını belirtti. 152 kız çocuğundan 11’i evlendi. Bu, üç aylık bir dönem için artış anlamına geliyor.
Mart ayında okullar yüz yüze eğitime ara vererek kapandığında uzmanlar dünyanın en yoksul bölgelerindeki çocukların önemli bir kısmının bir daha okula geri dönemeyeceğini öngördü.
743 milyon kız çocuğu okula gidemiyor
Unesco mart ayı sonunda yayınladığı tahminde corona virüsü nedeniyle dünyada yaklaşık 743 milyonu kız çocuğu olmak üzere eğitim çağındaki öğrencilerin yüzde 89’unun okula gidemediğini duyurdu.
Bu durumun toplumsal cinsiyet temelli şiddeti artıracağı, savunmasız durumdaki öğrencilerin çalışmak ya da evlenmeye zorlanacağı konusunda uyarılar yapılmıştı.
‘Aileler tarafından yük olarak görülüyor’
Erken yaşta evlilikle mücadele eden 100 ülkeden 1300’ün üzerinde sivil toplum kuruluşu işbirliğiyle yürütülen ‘Girls Not Brides’ (gelin değil, kız çocuğu) organizasyonun yöneticisi Dr. Aith Mwangi-Powell, okulların kapatılmasının toplumsal cinsiyet temelli şiddeti artırdığına dair delillerin her geçen gün çoğaldığını söylüyor: “Okullar birçoğu için bir güvenlik ağıydı. Bu durum kız çocukları için erkeklere olduğundan daha büyük bir dezavantaj yaratıyor. Ekonomik sıkıntılar yaşayan aileleri tarafından bir yük olarak görülen kız çocuklarının evlendirilme ihtimalleri çok daha fazla. Bo runu çözmekte ne kadar gecikirsek kız çocuklarına etkisi o kadar büyük olacak. Kız çocuklarını yeniden okula göndermemiz gerekiyor.”
Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) nisanda yaptığı açıklamada Covid-19 nedeniyle altı aylık süreyle okulların kapatılması ve aile planlama hizmetlerinin durdurulmasının ekonomik sorunlarla birleşmesinin de etkisiyle 13 milyon çocuk yaşta daha evliliğin gerçekleşebileceğini tahmin etmişti.
Okur-yazarlık yardım kuruluşu Room to Read’in (Okuma Odası) sekiz ülkeden 24 bin kız çocuğunun dahil olduğu çalışmasında okulların kapatılmasının bu çocukların yarısının eğitim hayatlarının tamamen bitimesi tehlikesi oluşturduğunu gösterdi.
Hindistan, Bangladeş, Nepal, Sri Laka, Vietnam, Laos, Kamboçya ve Tanzaya’da yaşayan kız çocuklarının yüzde 40’ında fazlası salgının ailelerini daha fazla yoksuluğa sürüklediğini belirtirken yüzde 7’si bir daha okula dönemeyeceklerini düşündüğünü söyledi.
Okulların 2021’e kadar kapalı kalacağı Kenya’da hükümet raporları çocuk yaşta hamileliklerin arttığını gösteriyor.
Kız çocuklarının yüzde 42’sinin 18 yaşından önce evlendirildiği Malawi’de de Care International adlı örgüt çocuğun cinsel istismarı ve çocuk yaşta evliliklerin arttığına dikkat çekiyor.
Örgütten toplumsal cinsiyet danışmanı Billy Moloson okulların kapatılmasının etkisinin korkulandan daha kötü olduğunu söylüyor: “Gördüğümüz ve duyduğumuz kadarıyla normalden daha fazla kız çocuğu hamile kalıyor ve bunların bir kısmı okula dönmeyebilir”.
Geçen yıla kıyasla yüzde 83 arttı
Ülkedeki çocuk ve toplumsal cinsiyet temelli yardım hattı Tithandizane çocuk yaşta evlilik ve istismar ihbarlarının arttığını belirtiyor. Kurum adına konuşan sözcüye göre erken yaşta ve zorla evlilikler geçen yıla kıyasla mart-mayıs aylarında yüzde 83 arttı. Çocuk yaşta evliliğe bağlı olarak tecavüz de yüzde 151 artış gösterdi.
Erken yaşta evlilikler, salgının dünya çapında kadın ve kız çocukları hakları mücadelesine verdiği zararın yalnızca bir kısmı.
UNFPA 2030’a kadar gerçekleştirmek üzere üç hedef belirlerdi: Aile planlamasında karşılanmayan ihtiyaçların giderilmesi, çocuk yaşta evlilik dahil toplumsal cinsiyet temelli şiddetin bitirilmesi ve önlenebilir anne ölümlerinin sona ermesi.
Ancak UNFPA yetkilileri uyarıyor: “Covid-19 salgını bu hedeflere ulaşmak yönünde gösterdiğimiz gelişmeye ciddi şekilde zarar verebilir.”
