MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Geçen yıllarda yüzlerce ölüme yol açan bonzai adlı uyuşturucunun benzeri, yeni bir sentetik kannabinoid madde, ‘A4’ ve ‘peçete’ isimleriyle giderek yaygınlaşıyor. Sigaranın ucuna katılarak alındığı için ‘uç’ da denilen madde, ülkenin hemen her yerine yayıldı.
Bonzaiyi duymayan neredeyse kalmamıştı. Sokakta, otobüste, hastane acillerinde, hemen her yerde kullanıcılarına rastlamak mümkündü. Kısa zamanda yüzlerce ölüme yol açan bu maddenin yeni hali yayılımını sürdürüyor. Bu ucuz ve çok daha tehlikeli bir kimyasal esrar.
İçine haşere, tarım ilacı gibi katkı maddeleri ekleniyor
Uyuşturucu endüstrisi her gün yeni bir madde geliştiriyor, üretiyor ve piyasaya veriyor. Bunlardan biri de sentetik esrar türlerinden olan A4. Madde isimlerini A4 kağıdına, peçeteye emdirilmesinden, bunlardan koparılan parçaların da örneğin sigaranın ucuna konularak içilmesinden alıyor. Farklı renklerde, bazen santim santim satılıyor.
Sentetik kannabinoidlerin uyuşturucu ve hayal gösterici etkileri var. Tamamen sentetik narkotik bir madde. 300’e yakın kimyasal çeşidi biliniyor. Ülkemize yasadışı yollarla Uzakdoğu’dan getiriliyor. Ham maddenin çözülmesi kolay. Çoğaltılması içinse profesyonel laboratuvar gerekiyor. İçine haşere ve tarım ilacı gibi zehirli katkılar ekleniyor.
İçişleri Bakanlığı Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı’nın 2024 Türkiye Uyuşturucu Raporu’nda yer alan bilgilere göre ülkemizde olduğu gibi Avrupa’da da takip edilen en büyük yeni psikoaktif madde kategorisi, sentetik kannabinoidler. Kontrol tedbirlerine karşın farklı formlarda uyuşturucu pazarlarında görülmeye devam ediyorlar.
1 kilodan 1 ton uyuşturucu elde edilebiliyor
Yine rapora göre Türkiye’de 2022’de 11 bin 239 sentetik kannabinoid olayı gerçekleşmiş. Bu olaylarda 14 bin 529 şüpheli yakalanmış ve sokaklarda bonzai adıyla bilinen 1056 kg sentetik kannabinoide el konuldu. 2023’te yakalama miktarlarında bir önceki yıla göre yüzde 88,8 oranında artış var. Yakalanan 1994 kilo sentetik kannabinoid 202 kilosu ham madde olarak yakalandı.
Tutar az gibi gelebilir. Ancak 1 kilo hammaddeyle kullanıma yönelik 330 kilodan 1 tona kadar ürün elde edilebiliyor.
2023’te sentetik kannabinoidlerin şüpheli sayısı, bir önceki yıla göre yüzde 149,3 oranında arttı.
Küçücük parçası bile zehirliyor
Bağımlılık Akademisi’nin kurucularından uzman psikolog Melike Şimşek, Diken’in sorularını yanıtladı. Şimşek, son yıllarda A4 maddesi bağımlılarıyla sık karşılaştıklarını söyledi.
Sentetik esrar A4 ilk Antalya’da başladı. Ancak metamfetamine çok benzer bir seyir izleyerek artık her yerde görülüyor. Bu da dolaşımdaki madddenin arttığını gösteriyor.
Sentetik kannabinoidin kağıda emdirilmesinin sebebinin büyük olasılıkla polisten daha kolay kaçırmak olduğunu belirten Şimşek, şöyle devam etti: “Madde öyle her tarafına sindirilmiş oluyor ki, onun küçücük bir parçası bile koparılıp, yakılıp içildiğinde çok yoğun etkisi var. Sentetik esrar olan bu madde, esrardan çok daha zararlı. İçine asetondan tutun da saç spreyi, böcek ilacına kadar, çok sayıda akla gelmeyecek ama ölümcül olabilecek madde karıştırılıyor.”
A4 ve diğer sentetik uyuşturucuların en temel yıkıcı özelliği psikotik ataklara yol açmaları. İçeni gerçeklikten koparıyor, paranoyanın, halüsinasyonların hakim olduğu bir dünyada yaşatıyor. Herkesten şüphelenmeye başlayan kullanıcı, izole oluyor, sosyal olarak içine çekiliyor.
Ölüme ve geri dönüşsüz şizofreniye yol açabiliyor
Şimşek maddeyi kullananları bekleyen riskleri her zaman öngöremediklerini anlattı: “Bu maddeyi aldığında kişi konfüzyon hali dediğimiz, şaşkınlık, hayal görme gibi belirtiler yaşıyor. Uzun süre kullanıldığında depresyon, kaygı bozukluğu, paranoya yoğun. Ayrıca böbrek yetmezliği nedeniyle hayatını da kaybedebiliyor. İçindeki madde o kadar belirsiz ki nereye temas edecek de ölümcül bir etki yaratacak onu öngörmek, tespit etmek çok zor.”
Sentetik uyuşturucuların en sık 18-30 yaş aralığında kullanıldığını belirten Şimşek, “Gençler kullandım, etkisini yaşadım, istediğim zaman da bir kenara koyarım (bırakırım) diye düşünüyor. Ama bu irade meselesi kesinlikle değil. Bağımlılık ve hiç kontrol edilemeyecek riskleri de var” dedi.
Maddenin etkilerinden biri de geri dönüşü olmayacak şekilde şizofreniye yol açması. Maddeyi almasa belki de hayatı boyunca şizofreni olmayacak insanlarda hastalık tetikleniyor. Çok yüksek oranda dopamin salgılatıyor. Beyindeki hormonal dengeler bozuluyor. Bununla beraber sinir sistemi üzerinde farklı bozulmalara da neden oluyor. Madde bırakılsa bile, izleri ömür boyu sürebiliyor.
Sosyo kültürel ve ekonomik düzeyi daha düşük grup A4 kullanıyor
A4 ucuz ve kolay ulaşılabilir. Bu nedenle daha çok sosyo kültürel ve ekonomik düzeyi daha düşük gruplarda kullanılıyor. Ekonomik düzeyi daha yüksek gruplarsa kokain, esrar, alkol biraz daha yavaş bağımlılık yapan maddeleri tercih edilebiliyor.
Şimşek bazılarının hayatın getirdiği stresten, yüklerden kaçmak, başa çıkabilmek, bazılarınınsa eğlenmek için kullandığını söyledi: “‘Ben onun olumlu etkilerini almak için içiyorum, uyanık tutuyor, dikkatimi vermemi sağlıyor’ diyor. Maalesef maddeye ulaşmak çok kolay. Damar içi maddeler gibi aparat vs. gerekmiyor. Gizlenmesi kolay, ucuz.”
Başlamada akran etkisi büyük
Bu ve diğer bağımlılık yapan maddelerle (sigara, alkol ve hatta davranışsal bağımlılıklar dahil) tanışma ve başlamada akran etkisi çok büyük. Özellikle ergenlik, akran etkisinin en çok olduğu dönem. Bazı çocukların dışlanmamak, grubun bir parçası olmak, kendini kabul ettirmek için uyuşturucuya yöneldiğini belirten Şimşek, “Bağımlılarla çalışırken görüyoruz ki çocukların boş zamanlarını geçirebilecekleri çok fazla alternatif yok” dedi.
Şimşek maddelere ulaşmanın da çok kolay olduğunu söyledi: “Telegram grupları üzerinden, her maddeyi, her lokasyona çok kolay ulaştırabilen kişiler olduğunu danışanlardan duyuyoruz.”
Bağımlılarda erkeklerin oranı daha yüksek. Ancak kadınların da sıklığı her geçen gün artıyor. Kadınların tedavi için yeni yeni başvurmaya başladıklarını aktaran Şimşek şöyle devam etti: “Artık yüzde 60-70 erkek, yüzde 30-40 kadın oranları görmeye başladık. Demek ki artık sorumluluğu kabul edip cesaretle başvuruyorlar. Bazı ailelerde birden fazla çocuk kullanıyor. İçlerinden biri iyileşmek, bırakmak istiyor. Ama o kadar zor oluyor ki. Eve döndüğünde içilen bir ortamla karşılaşıyor. Babanın alkol, çocukların madde kullandığı çok fazla aileyle çalıştım. Bu genetik geçişi de gösteriyor. Bir taraftan da çocuk ‘rol model’ alarak öğreniyor. Anne en çok yükü çeken. Herkesi tedaviye motive etmeye çalışıyor.”
İdrar testinde çıkmıyor
Öte yandan A4 ve vb. maddeler idrar testinde çıkmıyor. Çünkü içeriğinde sık sık değişiklikler yapılıyor. O maddeleri tespit edecek testler üretilemiyor. Ancak saç testiyle saptamak mümkün.
Şimşek eğer çocuk kabul ediyorsa testin en kesin sonucu verdiğini söylüyor: “Test objektif bir sonuç veriyor. Ancak çocuğun rızasının olması önemli. Sifonu bozup, idrar almaya çalışan aileler var. Ya da saç telini bulup, laboratuvara yollayanlar. Bu davranışlar ilişkiyi bozuyor.”
e-sigaralar için e-sıvı formu da artıyor
2024 Türkiye Uyuşturucu Raporu’na göre:
*Geleneksel olarak bitki görünümü vermek amacıyla bitkisel materyal, tütün ve zaman zaman esrar üzerine püskürtülerek sigara şeklinde kullanımı olan kannabinoidlerin son yıllarda kağıt materyallere emdirilerek ve elektronik sigaralar için e-sıvı formunda da görülme sıklığı artıyor.
*Avrupa’nın bazı bölgelerinde düşük THC’li (tetrahydrocannabinol) kenevir ürünlerinin kolay bulunabilirliğinin bir sonucu olarak, bu tür maddelerin sentetik kannabinoidlerle karıştırıldığı, çocukların dahi ulaşabildiği esrar ve sentetik kannabinoid içeren yenilebilir ürünler şeklinde yeni tehditler de ortaya çıktı. 2019’dan bu yana Avrupa’da en az beş ülkede şeker formunda sentetik kannabinoid içeren yenilebilir gıdalar tespit edildiği bildirildi. Ayrıca sentetik kannabinodlerin yer aldığı tatlıların tüketilmesinden sonra şiddetli zehirlenmeler görüldüğü raporlandı.
*Avrupa genelinde elektronik sigaraların içeriğinde sentetik kannabinoidlerin tespit edildiği olaylarda bir artış oldu. Bazı durumlarda, ürünler “düşük oranda tetrahidrokannabinol (THC) veya kannabidiol (CBD) içeriyor” şeklinde satıldığından, kişiler sentetik kannabinoid kullandıklarının farkında dahi olmuyorlar.
*Çoğu kullanıcı bu katkıların neden olduğu zehirlenme etkisini narkotik madde etkisi sanıyor. Ada çayı, damiana çayı, yavşan otu, kekik, esrar, kına, Hint kınası, kimyon gibi bitkisel ürünlere spreyleme yoluyla emdirildiği gibi, kağıt üzerine spreylenmiş olarak ele geçirilmiş örnekleri var.
