Soma ve Ermenek’teki maden facialarının ardından sektördeki çarpık ilişkiler ve denetimsizlik tartışma konusu olurken, Türkiye Taşkömürü Kurumu’na (TTK) ilişkin Sayıştay raporu, bu devlet kurumunun bir dizi skandal uygulamasını gözler önüne serdi.
Rapora göre, rödovans sistemiyle işleyen, yani işletme hakkının belli bir süreliğine özel şirketlere verildiği ocakların bazılarında ilk yardım ekibi bile oluşturulmamış. Hatta, hayati risk taşıdığı gerekçesiyle kapatılan madenlere bile, ‘iş kazası olmadığı‘ gerekçesiyle ‘indirim’ yapılabilmiş.
Milliyet’ten Önder Yılmaz’ın haberleştirdiği Sayıştay raporuna göre, bazı işletmeler de kaçak madenlerden kömür çıkarıp, fazla üretim yapmış gibi indirim kazanmış. Rapordan çıkan sonuçlar şöyle:
Kaçak madenden ucuza kömür
* Şirketler, asgari oranın üzerindeki üretime verilen indirimleri kazanmak için türlü usülsüzlüklere bulaştı. Bunlardan en dikkat çekeni, rödovans işletmelerinin kaçak maden ocaklarından ucuza kömür alması ve kendi üretimi gibi göstermesi.
*Kaçak üretilen kömürü satın alan firmalara sadece idari para cezası veriliyor. Bu durum kömür kaçakçılığının önünü kesmeyi zorlaştırıyor.
Fazla üretim hırsı ölümlere yol açıyor
* Çalışma Bakanlığı, 2013’te rödovansla verilen işletmelerin birçoğunda merkezi gaz izleme sisteminin bulunmadığını tespit etti. Bunun yanında çoğunda ilk yardım ekibi de bulunmuyor. Ocaklarda yaşanan kazalarda gerçek yaralanma sayıları bile tespit edilemiyor.
* TTK, ocakları daha fazla üretime ‘teşvik etse’ de güvenliksiz, teknolojisiz ocaklarda istenen üretim gerçekleştirilemiyor ya da gerçekleştirilse dahi büyük kazalara sebep oluyor. Son üç yıldır üretim yüzde 25-28 daha düşük. Karadon’daki grizu kazası, Kozlu’daki degaj olayları ve ocak yangınları fazla üretim için yaşanan kazalara örnek.
Meslek hastalıklarında seri davalar var
* Çok sayıda işçi, meslek hastalıklarından ötürü şirketlere dava açmış durumda. Kozlu, Karadon, Üzülmez, Amasra, Armutçuk’ta çalışan işçilerin, kömürtozu hastalığı nedeniyle şirketlere açtığı seri davalar bulunuyor.
* Sadece şirketler değil TTK da dava rekortmeni. 2014’e 46 milyon 605 bin TL tutarında 2 bin 144 dava devredildi. TTK, 2013’te 1354 dava kaybetti bunların bedeli ise 14 milyon 564 bin TL’yi buldu.
*2013 sonunda 9 bin 701 işçinin 7 bin 756’sı yer altında çalıştı; 1945’i ise yer üstündeydi. TTK, uzun yıllardır işyeri hekimi de istihdam edemedi. Bunun sebebiyse ücretlerin yetersiz olması.
