20 yıl önce dolar 1, rakı 8,5 lira mıydı?

Bugünlerde sosyal medyanın yeni akımı ‘20yaschallenge.’ Akım kısa sürede milyonları içine alan bir hızla yayıldı. Ancak arşivden çıkarılan tek şey eski fotoğraflar değil.

Z kuşağının yaş itibariyle akıma katılması zor. Ancak X ve Y kuşağının 20 yılda kendi değişimlerinin dışında göstermek istediği başka şeyler de var.

Bunlardan en dikkat çekeni popülaritesi giderek artan 70’lik rakı ve dolar kuru.

Paylaşılan görsellerde 2001 yılında 70’lik rakının fiyatı 8 lira olarak gözüküyor, 20 yıl sonrasının rakamı ise 175 lira.

Diğer görselde ise dolar kurunun 2001’deki 1.08’den bugün 8.30’a gelmesine göndermeler var.

Peki rakı ve dolar kurunda 20 yılda değişimin gerçek boyutu ne?

Rakı

Rakıda, 2001 yılına ilişkin karşımıza çıkan ilk kaynak Radikal’in internet sitesi. Haber nisan ayı tarihli ve 70’lik rakının fiyatının yüzde 10 zamla 5 lira 50 kuruşa çıktığı yazılıyor.

Milliyet‘in 20 Ağustos tarihli haberine göre ağustosta rakı bir daha zamlanmış ve yeni fiyat 6 lira.

Türkiye, 3 Kasım 2002’de AKP iktidarıyla tanıştıktan sonra, 1 Aralık 2002 itibariyle 70’lik rakının fiyatı 8 lira 25 kuruş.
Söz konusu rakamı, 2005 yılında Hürriyet gazetesinin “Rakı fiyatındaki enflasyon yüzde kaç?” başlıklı haberinde görmek mümkün.

2003 yılında asgari ücretle 27 şişe rakı alınıyor…

2003 yılında dolar kuru 1,50’nin biraz üzerinde. Asgari ücret ise 225 lira 99 kuruş. Asgari ücretin dolar karşılığı ise 135.

Yani asgari ücretle 27 şişe ‘büyük’ alınabiliyor.

O günden sonra ise rakı adeta Türkiye’de zamla özdeşleşmiş. Senede bazen bir bazen iki kere zam geliyor.

2021’de 17

Takvim yaprakları 2021 yılını gösterirken Yeni Rakı’nın fiyatı son gelen ÖTV zammıyla birlikte 175 lira.

Asgari ücret bu yıl 2 bin 825 lira 90 kuruş olarak açıklandı. Dolar karşılığı ise 340.

Asgari ücret-rakı paritesinde 20 yıllık fark büyük. Bugün asgari ücretlinin tüm maaşıyla alabileceği rakı sayısı sadece 17.

Rakıya 20 yılda gelen zam ise yüzde 2 bine yakın.  

Her yudumda 2 lira vergi

Vergi uzmanı Ozan Bingöl, bir 70’lik rakıdaki toplam vergi oranını şöyle çıkarıyor:

• -Bayi kârı dâhil ürün fiyatı: 45,31 TL
• -ÖTV: 103 TL
• -KDV: 26,69 TL
• -Toplam vergi: 129,69 TL
• -Satış fiyatı: 175 TL

Ürün fiyatına göre vergi oranı yüzde 287. Başka bir deyişle bugün artık devlet vatandaşın aldığı her bir yudum rakıdan 2 lira vergi alıyor.

Dolar

’20 years challenge’ akımının diğer gözde unsuru dolar cephesinde ise manzara daha karanlık.

Yazarkasaların havada uçuştuğu 2001 krizi sonrası AKP’yle birlikte 2002 ile 2012 arası dönem dolar için sakin yıllar. Dünyada ucuz doların gelişmekte olan ülkelere aktığı senelerde Türkiye de bundan nasibini almış durumda.

Ancak 2012 sonrası hesaplar karışık. 2013’te parasal genişlemenin sonuna gelinmesiyle dolar 2 lirayı aşıyor. 2015’te yine faiz inatlaşması yüzünden kur bu kez 3 lirayı geride bırakıyor. 2018’de yaşanan rahip Brunson krizi ve Trump’ın tehdit tweet’leri ile 5 ve 6 lira dirençleri tuzla buz oluyor.

Artışlarda aralarda geri çekilmeler olsa da grafik yönü hep yukarı. Sonraki yıllarda, daha da kötüleşen ekonomi politikaları, S-400 krizi, pandemi ve Merkez Bankası başkanının gece yarısı kararnamesiyle görevden alınmasınan sonra birlikte dolar bugün 8.30 liranın üstüne kadar çıkıyor.

Dolar’ın 2001 ile 2021 arasındaki yıl başı ve yıl sonu değişimleri de şöyle: