FİLİZ AYDIN KOÇ*
56 milyon 322 bin yurt içi seçmeninin yaklaşık yüzde 20’si (10 milyon 559 bin) İstanbul’da yaşıyor. Yerel seçimlere dört ay kala, İstanbul’da kimin kazanacağı merak konusu.
39 ilçeli İstanbul’da 25 ilçe belediyesi AK Parti, 14 ilçe belediyesi ise CHP tarafından yönetiliyor. AK Parti tarafından yönetilen 25 ilçede, İstanbul’daki seçmenlerin yüzde 71.3’ü, CHP tarafından yönetilen 14 ilçede ise yüzde 28.7’si yaşıyor.
Türkiye’deki seçmenlerin önemli çoğunluğunun barındıran İstanbul, aynı zamanda ülkeyi temsil edecek düzeyde, her sosyokültürel ve ekonomik yapıdan insanın yaşadığı bir il olduğu için, buradaki sonuçlar geneldekilerle yakın bağlantılar oluşturuyor.
Bu yazıda da anket sonuçlarından ziyade, geçmiş seçim sonuçlarını baz olarak, yaklaşan yerel seçimlerde hangi partilerin ne kadar kazanma şansı olduğunu anlamaya çalıştım.
İstanbul’da AK Parti’nin oy değişimi
Son iki seçime özgü bir durum olan siyasi partilerin ittifak yaparak seçime girmeleri yoğun olarak tartışılıyor. Bu açıdan, eski seçim sonuçlarının analizi hem boyut hem de önem kazanıyor.
İstanbul’da AK Parti’nin oy değişimini görebilmek için, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 24 Haziran’daki cumhurbaşkanı seçiminde aldığı oy oranı ile 16 Nisan 2017’daki referandumunda ‘Evet’ oy oranının AK Parti oyları ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum.
Bu bağlamda 2004’deki yerel seçimlerinden 24 Haziran’daki genel seçimlerine kadar oy oranlarına karşılaştırmalı baktığımızda aşağıdaki grafik görünümü oluşuyor.
Bu grafikten de görüldüğü üzere AK Parti en düşük oy oranına (yüzde 40.9) 7 Haziran 2015’de, en yüksek oy oranını ise (yüzde 50) 24 Haziran’daki cumhurbaşkanı seçiminde ulaşmış. 7 Haziran’daki en düşük oy oranından sonra 1 Kasım 2015’de MHP ile yapılan ittifak ile yüzde 48.7’ye ulaşırken, 16 Nisan 2017 referandumunda yüzde 48.6 ‘Evet’ ve 24 Haziran’da Erdoğan’ın tek başına aldığı yüzde 50 oy, AK Parti’nin İstanbul büyükşehir belediyesini kazanabilmek için 31 Mart 2019’da da MHP ile ittifaka itiyor.
MHP de İstanbul’da belediye başkan adayı çıkarmayacaklarını ifade ederek AK Parti’ye desteklerini açıklamıştı. MHP’nin 24 Haziran’da oy oranı yüzde 8.1 iken 30 Mart 2014’daki yerel seçimlerde yüzde 4 oranında oy almıştı. 24 Haziran’da AK Parti’nin yüzde 42 oyu ile MHP’nin yüzde 8’lik oyunun toplamının yüzde 50 ye ulaşması ve muhalefet blokunun parçalı olması göz önünde bulundurulduğunda AK Parti’nin İstanbul’u kazanma ihtimali CHP’den daha yüksek.
İstanbul’da sonucu muhalefet belirleyecek
16 Nisan referandumunda ‘Hayır’ oy oranının yüzde 51.4 çıkması İstanbul’un muhalefet partileri tarafından doğru aday ve strateji ile kazanılabileceği konusunu sürekli gündemde tutuyor.
24 Haziran’da AK Parti’nin aldığı yüzde 41.7 ve ortağı MHP’nin aldığı yüzde 8.1’lik oy oranı toplam yüzde 49.9 ederken, ‘Hayır’ oy oranı ile arasında yüzde 1.5 oy farkı kapanamıyor.
Ana muhalefet partisi CHP’nin 2004 yerel seçimlerinden 24 Haziran’a oy değişimine baktığımızda ise AK Parti’ye kıyasla daha çok iniş-çıkış yaşadığını görüyoruz.
16 Nisan referandumunda ‘Hayır’ oranı yüzde 51.4 ile tavan yaparken, 24 Haziran Genel Seçimlerinde CHP 2004’ten sonra en düşük oy oranına (%26.5) gerilemiştir.
2004 yerel seçimlerinde CHP adayı Sefa Sirmen’in yüzde 28.9’luk oy oranını, CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu yüzde 37’ye, 2014 yerel seçimlerinde de Mustafa Sarıgül yüzde 40.1’e çıkarırken, aradan geçen dört yılın sonunda 24 Haziran’da CHP’nin oy oranının yüzde 26.5’e gerilemesi birçok tartışmayı da beraberinde getirdi.
Diğer yandan CHP’nin cumhurbaşkanı adayı Muharrem İnce’nin 24 Haziran’da aldığı oy oranının da (yüzde 36.9) hem 2009’daki CHP adayı Kılıçdaroğlu’dan hem de 2014’teki Sarıgül’den daha düşük olduğu görülse de, İnce’nin partisinden yaklaşık 10 puan yüksek oy alarak, partisinin oy kaybını kısmi olarak kapattığı şeklinde yorumlanabilir.
Diğer partilere baktığımızda, İYİ Parti 24 Haziran’da İstanbul’da yüzde 8.1, Saadet Partisi yüzde 1.5, HDP ise yüzde 12.5 oy aldı. ‘Millet ittifakı’ açısından değerlendirdiğimizde CHP+İYİ Parti+SP’nin toplam oyu yüzde 36.1 yaparken, HDP oyu ile birlikte bu oran maximum yüzde 48.1’ e ulaşabiliyor. Burada, “CHP, HDP, İyi Parti bir arada olabilir mi? Seçmen nasıl bir oy verme davranışı gösterir” sorularına elbette net cevap verilemez.
İstanbul’un muhalefet tarafından kazanabilme olasılığı, ancak İnce ve diğer partilerin oy oranlarının birleşimi ile ortaya çıkıyor. İnce’nin cumhurbaşkanı adayı olarak aldığı oy oranı (yüzde 36.9), İyi Parti, Saadet Partisi ve HDP oylarını birlikte değerlendirdiğinde toplam oran yüzde 59’lara kadar yükseldiği görülüyor. Dolayısıyla İnce’nin cumhurbaşkanı adayı olduğu koşulların değişmediği varsayımı altında, İnce’nin İstanbul büyükşehir belediye başkanı olması halinde muhalefetin İstanbul’u kazanabilme ihtimali ortaya çıkıyor.
İstanbul ilçelerinde son durum
24 Haziran Genel Seçim sonuçlarına göre CHP 14 ilçenin bazılarını kaybetme riski ile karşı karşıya.
Buna göre, CHP Ataşehir’de 2014’de yüzde 49.7 oyla kazanmışken, 24 Haziran’da yüzde 33.6’ya gerilemiş, AK Parti ise CHP’yi geçerek yüzde 36.9 oy almış. İYİ Parti ise yüzde 8.1’de kalmış.
CHP Avcılar’da 2014’de yüzde 44 oyla kazanmışken, 24 Haziran’da yüzde 33.4’e gerilemiş, AK Parti ise CHP’yi geçerek yüzde 35.1 oy almış. İYİ Parti ise burada yüzde 8.4 oy almış.
CHP Beylikdüzü’nde 2014’de yüzde 50.8 oy alarak kazanmışken, 24 Haziran’da yüzde 33.4’e gerilemiş, AK Parti ise CHP’yi geçerek yüzde 35.9 oy, İYİ Parti ise yüzde 10.7 oy almış.
CHP Büyükçekmece’de 2014’de yüzde 47.6 oy alarak kazanmışken, 24 Haziran’da yüzde 32.9’a gerilemiş, AK Parti ise CHP’yi geçerek yüzde 37.9 oy almış. İYİ Parti yüzde 8.1’de kalmış.
CHP Kartal’da 2014’de yüzde 44.9 oy alarak kazanmışken, 24 Haziran’da yüzde 32.1’e gerilemiş, AK Parti ise CHP’yi geçerek yüzde 37,6 oy almış. İYİ Parti’nin bu bölgedeki oyu yüzde 8.7 olmuş.
CHP Sarıyer’de 2014’de yüzde 51.1 oy alarak kazanmışken, 24 Haziran’da yüzde 35.1’e gerilemiş, AK Parti ise CHP’yi geçerek yüzde 35.6 oy almış. İYİ Parti’nin buradaki oyu yüzde 8.6 olmuş.
Burada vurgulanması gereken bir diğer önemli husus ise CHP’li 14 belediyede hem AK Parti hem de CHP’nin İyi Parti nedeniyle oy kaybettiğidir. AK Parti ortalama yüzde 5 oy kaybederken CHP’nin yüzde 15 oy kaybetmesi, bu kritik ilçelerde CHP-İYİ Parti ittifakını gündeme getiriyor. Aksi halde altı ilçede sonuç CHP aleyhine değişebilir.
AK Parti’li 25 ilçe belediyesine de aynı bakış açısı ile baktığımızda, durum AK Parti açısından riskli görünüyor. 31 Mart 2019 ve 24 Haziran seçimlerindeki AK Parti oy oranlarına baktığımızda 25 ilçenin tamamında 24 Haziran’da AK Parti yine birinci parti durumunda. CHP ile en yakın oy farkı yüzde 10.2 ile Küçükçekmece, en büyük fark ise yüzde 48.7 ile Sultanbeyli’de. Yani AK Parti’deki belediyelerin başka parti tarafından kazanılma ihtimali neredeyse yok.
AK Parti’li 25 ilçe belediyesinde 2014’e göre oy kaybı 24 Haziran’da yüzde 3.8. Bu oy kaybı oranı da en düşük oy farkının yüzde 10.2 olduğu bilindiğinde, başka bir parti kazanmasına yetmiyor. Dolayısıyla AK Parti’nin mevcut 25 ilçede MHP ile ittifaka ihtiyaç duymadığı görülüyor.
*İstatistikçi / yerel yönetimler uzmanı
