Tarihçi İlber Ortaylı, İstanbul’un Osmanlı’nın eline geçmesinin 563’üncü yıldönümü kutlamalarına hakim motiflerin siyasi konjonktürle ilgili olduğunu belirtti.
Ortaylı, İstanbul’un günümüzde onu ‘estetik açıdan mahvedenlere, menfaat çetelerine, hırsızlara karşı’ direnmesi gerektiğini söyledi.
Hürriyet’ten Yenal Bilgici’ye konuşan Ortaylı, İstanbul’un fethine dair bilgi kirliliğine işaret etti ve tarihi gerçeklerin çarpıtıldığını söyledi.
İstanbul’un 300 bin askerle de 30 bin askerle de alınamayacağını söyleyen tarihçi, “50 bini geçmez. Fatih’in merkez kapıkulu askeri devrinde 12 bin civarıdır ama çok düzenlilerdir. Burada esas önemli olan bu düzen ve stratejidir. Fatih tüm zamanların en entelektüel mareşali ve döneminin de en bilgin hükümdarıdır çünkü” dedi.
İstanbul’un esasen gemilerin karadan yürütülmesiyle değil, kara savaşıyla alındığını ifade eden Ortaylı’ya göre, şimdilerde ibadete açılması için her yıl önünde namaz kılınan Ayasofya’nın 1934’te müze olması da ‘müthiş bir fikirdi’, çünkü böyle bir bina bir daha yapılamadı.
Rönesans’ı fetih başlatmadı
Rönesans’ın başlamasının İstanbul’un fethiyle doğrudan ilgisi olmadığını savunan tarihçi, şehirden kaçan âlimlerin Batı’da bilimi geliştirdiği söylencesine karşı, “Çoktan gitmişti o âlimler. Hem 1452 Konstantinapol ne derece klasik Yunan düşüncesini yaşatıyordu, belli değil. Doğu Roma’nın kitap zenginliği, uzman nakli 14’ncü asırdan beri yapılıyordu” dedi.
Fetih şenliklerini ilk milliyetçilerin başladığını söyleyen Ortaylı, şöyle devam etti: “Nihat Sami Banarlı ya da dinle pek ilgisi olmayan Atsız gibi adamlar başlattı. Ondan sonra durduruldu. Bir başka muhafazakâr, tarihçi ve dışişleri bakanı Fuad Köprülü tarafından. ‘Yunanistan bize gücenir’ dediler. İkinci harpten sonra Yunanistan ile Türkiye’nin arası muazzam ölçüde iyiydi. Şimdikiler de kendilerine göre değerlendiriyor. O zaman Türkçülük hâkimdi şimdi daha dindar motifler kullanılıyor; fark bu.”
‘O çirkin binaları yapanlara iltifat etmeyeceksin’
İstanbul’u ‘estetik açıdan mahvedenlere, menfaat çetelerine, hırsızlara karşı’ savunmak gerektiğini ifade eden tarihçi, “O çirkin binalarda oturmayacaksın. O binaları yapanlara selam vermeyeceksin, onay veren siyasetçiye oy vermeyeceksin, iltifat etmeyeceksin. Çünkü marifet iltifata tabidir evet, ama edepsizlik de iltifattan cesaret alır.”
