Geçen yıl Türkiye’ye Avrupa Birliği’nden (AB) en az 503 bin ton, Britanya’dan da 139 bin ton plastik atık gönderildi.
The Guardian’ın haberine göre en büyük plastik atık ihracatçılarından Britanya 2025’te 675 bin ton ihracat yaptı. Bunun 139 bin tonu Türkiye’ye gitti. Gazeteye göre bu ‘atık sömürgeciliği’. Yani, zengin ülkelerin daha az düzenleme bulunan yoksul ülkelere plastik atık ihraç etmesi.
Britanya hükümeti geçen yıl plastik kirliliğini azaltma ve zararlı plastikleri ortadan kaldırma sözü vermişti ama ihracat yasağı getirmemişti.
AB’den gelen atık bir yılda yüzde 19 arttı
Aynı yıl Türkiye’ye Avrupa Birliği’nden (AB) plastik atık ihracatı toplam 503 bin tonun üstüne çıkarak rekor kırdı. Bu 2024’e göre yüzde 19’luk bir artışa denk geliyor.
Greenpeace uzmanlarına göre bir yandan sürdürülebirlik hedeflerine bağlılık bildiren Türkiye Avrupa’nın ‘en büyük ve aleni atık toplayıcısı’ konumunda. Bu da Türkiye’de ‘sıfır atık’ sistemine geçilmesinin önündeki en önemli engellerden biri.
The Guardian’daki habere göre İngiliz şirketlerden plastik atık alınan Türkiye’deki bir geri dönüşüm merkezinin yakınındaki su yolunda mikroplastik ve plastik kirliliği belirlendi.
Söz konusu su yolu, Adana’daki Çukurova ovasındaki ekinlerin sulanmasında kullanılan kanala akıyor.
Aktivistler: Britanya ve Avrupa’nın atıklarının bedelini yoksullar ödüyor
Britanya ve Türkiye’den aktivistler, plastik atık ihracatının bedelini kentli yoksulların ödediğini vurguluyor.
Uluslararası sivil toplum örgütü Çevresel Araştırma Ajansı’nın (EIA) verilerine göre Mayıs 2021-Temmuz 2024’te Britanya’dan Türkiye’ye gönderilen atıkların yüzde 13’ü Adana’daki geri dönüşüm bölgesindeki sekiz tesise gitti.
Bu sürede 13 İngiliz şirket, toplam 52 bin ton plastik atık gönderdi.
Sabancı Üniversitesi’nden deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu Türkiye’ye tüm plastik ithalatının yasaklanması için çağrı yaptı:
“Mikroplasikli atık suların sulama kanalına boşaltılması, tarım açısından kirlilik ve gıda güvenliği endişesi oluşturuyor.”
Akademisyenin Mart 2026’da yayınlanan araştırmasına göre geri dönüşüm bölgesinin aşağısındaki kanaldan alınan numunelerde mikroplastik miktarı yukardaki bölgelere kıyasla 10 kat fazla çıktı. Ayrıca geri dönüşüm işlemine özel ‘pelet, film ve parçacık’lar da bulundu.
‘Çevreye dair yıkıcı zararlar Türkiye’de yaşayanlara aktarılıyor’
EIA’dan uluslararası çevre avukatı Amy Youngman, Britanya’nın atık azaltmak ya da geri dönüşüme yatırım yerine ihracata güvendiğini vurguluyor:
“Britanya, kendi sınırlarında tolere edilmeyecek şekilde başka ülkelerde kirliliğe neden oluyor. İnsan sağlığı, ekonomi ve çevreye yıkıcı zararlar Türkiye’de yaşayanlara aktarılıyor.
Avukata göre bulgular ‘atık ihracat sistemindeki atık sömürgeciliğini ortaya çıkaran ve gittikçe genişleyen kanıtlar yığınına’ eklenmiş durumda.
‘İngiliz plastik atığı Adana’da atılıp yakılıyor’
Gönüllü çevreci grup Greenpeace de 2021’deki bir araştırmasında İngiliz marketlerinden çıkan plastik atığın Adana’da atıldığını ve yakıldığını duyurmuştu.
Guardian’a göre o yıl, Türkiye yoğurt kabı, salata poşeti ve plastik film dahil Britanya’nın plastik atık ihracatının yüzde 94’ünde kullanılan atık türlerine yasak ilan etmişti. Fakat yasak geri dönüşüm sektörü baskısıyla geri çekilmişti.
AB’nin yasak kararı Türkiye’ye atık ihracatını artırabilir
AB, kasımdan itibaren genellikle OECD ülkeleri dışındaki ülkelere ihracatı yasaklayacak. Çevreciler bunun OECD üyesi olan ve AB’nin atıklarının başlıca ithalatçılarından Türkiye’ye atık gönderilmesini artırmasından korkuyor.
