Avrupa’nın en düşük maliyetli hava yolu şirketi Ryanair Group CEO’su Michael O’Leary’ye göre İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklık nedeniyle yükselen uçak yakıtı fiyatları, Avrupa’daki birçok havayolu şirketini iflasın eşiğine getirebilir.
CNBC televizyonuna konuşan O’Leary, havacılık sektörünün Ortadoğu kaynaklı jeopolitik riskler ve artan maliyet baskılarıyla karşı karşıya olduğunu söyledi.
Uçak yakıtının (Jet A-1) varil başına 80 dolardan 150 dolara yükseldiğine dikkat çeken O’Leary “Fiyatlar temmuz, ağustos ve eylülde de bu seviyelerde kalırsa Avrupa havayolu şirketlerinin birer birer havlu attığını göreceksiniz” dedi.
O’Leary, İrlanda merkezli Ryanair’in yakıt ihtiyacının yüzde 80’inde fiyat sabitleyerek kendisini güvenceye aldığını söyledi. Fakat ona göre rakip şirketler, zayıf sabitleme pozisyonları nedeniyle ciddi finansal darboğaza girebilir:
“Biz, güçlü finansal yapımızı kullanarak bilet fiyatlarını baskılayacağız ve bu durum, rakipler üzerindeki baskıyı daha da artıracak.
Başta haziran için öngörülen jet yakıtı tedarik krizi, yakıt şirketlerinden gelen son bilgiler doğrultusunda azaldı. Haziran sonuna kadar bir kesinti beklemiyoruz.
Hürmüz Boğazı en kısa sürede trafiğe açılmalı. Britanya gibi Kuveyt petrolüne bağımlı pazarlarda risk azalsa da durum hassasiyetini koruyor.”
Maliyetleri katlandı
Ortadoğu’da 28 Şubat’ta başlayan savaş ve stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, Avrupa enerji piyasaları ve havacılık sektöründe şok dalgaları oluşturdu.
Jet yakıtı fiyatları tarihi bir hızla yükseldi. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) Jet Yakıt Endeksi’ne göre 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar seviyesindeki küresel fiyatlar, savaşın başlamasından sadece bir ay sonra, 3 Nisan itibarıyla yüzde 110 artışla 209 dolara fırladı.
Kuzeybatı Avrupa’da navlun ve sigorta dahil (CIF) fiyatlar varil başına 216,9 doları görerek rekor kırdı.
24 Nisan itibarıyla fiyatlar 179,46 dolara gerilese de durum hala kriz öncesi seviyenin çok üzerinde.
Savaş sonrası ticaret akışının aksamasıyla günlük 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürünü sevkiyatında büyük çaplı kesintiler yaşandı.
Bu durum, havacılık sektöründe ciddi bir arz kısıtı ve maliyet baskısına neden oldu.
Sektörde kesintiler ve ek ücretler başladı
Uçak yakıtı ihtiyacının yaklaşık yüzde 70’ini öz kaynaklarıyla karşılayabilen, geri kalanındaysa büyük oranda Ortadoğu ve Körfez ülkelerine bağımlı Avrupa Birliği (AB) rafinerileri, ‘kıtlık’ riski yaşadı.
Yakıt maliyetlerinin iki katına çıkması, kıta genelinde operasyonel dengeleri altüst ederken havayolu şirketlerini kapasite düşürmeye ve kitlesel uçuş iptallerine zorladı.
Avrupa’nın önde gelen havayolu şirketleri bu nedenle operasyonel stratejilerini yeniden yapılandırıyor.
Alman hava yolu şirketi Lufthansa, yakıt tasarrufu hedefleri doğrultusunda ekime kadar 20 bin kısa mesafeli uçuşu programından çıkardı.
Britanya merkezli düşük maliyetli havayolu şirketi EasyJet, martta 25 milyon sterlin ek yakıt faturasıyla karşılaştığını duyurdu. Yılın ilk yarısında 540-560 milyon sterlin zarar öngören şirket, kapasite kesintilerinin yanı sıra bilet fiyatlarında zam sinyali verdi.
İskandinavya Havayolları (SAS) maliyetler nedeniyle bin uçuşu iptal ederken Hollandalı KLM kapasitesini 80 uçuş azaltma kararı aldı.
Air France-KLM Group’sa artan giderleri sübvanse etmek için uzun mesafeli uçuşlarda yolcu başına 100 avroluk ‘ek yakıt harcı’ uygulamasına geçti.
Brüksel devrede: Uzmanlar ne diyor?
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu ‘jet yakıtı kıtlığı’ riskine karşı ‘AccelerateEU’ planını kamuoyuna sundu.
İthal fosil yakıtlara bağımlılığın son beş yılda ikinci kez büyük bir krize yol açması üzerine hazırlanan plan, havalimanları ve havayolu şirketleri arasındaki koordinasyonu en üst seviyeye çıkarmayı hedefliyor.
Plana göre, enerji alanında AB düzeyinde daha güçlü koordinasyon sağlanacak. Gaz depolarının doldurulması, petrol stoklarının kullanımı, ulusal acil önlemlerle, jet yakıtı ve dizel arzının güvenceye alınması gibi alanlarda işbirliği artırılacak.
Üye ülkelerin acil durum tedbirleri, petrol rafinerisi üretim kapasitesi de dahil olmak üzere yakından koordine edilecek.
AB genelinde ulaşım yakıtlarının üretimi, ithalatı, ihracatı ve stok seviyelerini izlemek amacıyla yeni bir ‘Yakıt Gözlemevi’ kurulacak.
Bu mekanizma sayesinde olası yakıt kıtlıkları hızlı şekilde tespit edilecek ve acil durumlarda dengeli yakıt dağıtacak.
Komisyon, krizin etkisini azaltmak için mevcut AB havacılık kurallarındaki esnekliklere açıklık getirecek.
Uzmanlara göre ‘AccelerateEU’, jet yakıtı fiyatlarını doğrudan düşürmekten ziyade, arz zincirindeki kopmaları engellemeye ve olası bir fiziksel yakıt kıtlığının önüne geçmeye odaklanıyor.
