British American Tobacco’nun (BAT) dumansız ürünlere (elektronik sigara, ısıtılmış tütün vs.) geçişi hızlandırmak için kurduğu Omni’nin Ankara’da düzenlediği ‘Dumansız Bir Dünya İçin Vizyoner Yaklaşım‘ toplantısı, hekimlerin ve tütüne karşı mücadele eden sivil toplum örgütlerinin tepkisine yol açtı.
Ekonomi muhabirleri ve yazarlarına yönelik toplantıda, sigara, nargile gibi eski nesil tütün ürünlerinin zararları ve yaygın kullanımı anlatılırken, endüstrinin ‘daha az zararlı’ diyerek pazarladığı yeni nesil ürünler (elektronik sigara, ısıtılan tütün ürünü vs.) alternatif olarak sunuldu. Neden serbest olmaları gerektiği benimsetilmeye çalışıldı. Bunların üretimi ve serbest satışının olmaması nedeniyle Türkiye’nin ‘vergi kaybı‘na uğradığı da öne sürüldü.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, tütün şirketlerinin e-sigarayı ülkeye sokmak için çabaladığını, ancak izin vermeyeceklerini defalarca söyledi. Gelgelelim kamunun yeterli önlem ve denetim yapmaması nedeniyle bu ürünler uluorta satılıyor. Hekimlerin tüm uyarıları ve sağlığı zararlı etkilerinin net ortaya çıkmasına rağmen çok küçük çocuklar dahi kolayca ulaşabiliyor.
Söz konusu toplantıda tütün endüstrisiyle yakın ilişkileri bilinen Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı’ndan (TEPAV) H. Ekrem Cunedioğlu ülkenin tütün kontrolündeki ‘başarısızlığını‘, sigaranın zararlarını, e-sigaranın ne kadar yaygın içildiğini anlattı. Cunedioğlu çare olarak, tütün endüstrisinin yeni nesil ürünlerini pazarlama stratejilerini üzerine kurduğu ‘dumansız hava sahası‘nın yaygınlaşması gerektiğini söyledi.
‘Bu ahlaksız teklif!’
Tütün ve tütün ürünlerine karşı mücadele eden sivil toplum kuruluşu Sağlığa Evet Derneği Başkanı Prof. Dr. Elif Dağlı, aynı stratejinin yabancı sigaraların Türkiye’de serbest bırakılması sırasında uygulandığını hatırlattı:
“O dönem de ‘Zaten içiliyor, sigaraları Türkiye’ye almazsak vergi kaybedeceğiz’ dendi. Yabancı sigaralar nasıl ülkeye sokulduysa şimdi de e-sigaraları aynı yolla serbestleştirmeye çalışıyorlar.
Tamamen aynı senaryo uygulanıyor ve vergiyle korkutuyorlar yine. İnsanları zehirleyerek vergi alıp gelişen bir devlet olur mu? Böyle bir şey kabul edilebilir mi?
Bu ‘ahlaksız teklif’. Böyle bir teklifin kabul edilmemesi lazım.
45 yıllık hekimim, 1990’ların başından beri tütün mücadelesi içindeyim ama böyle bir tabloyu en kötü günde bile görmedim.
Endüstrinin bu kadar terbiyesizce, fütursuzca, alenen, kendini deşifre etmesini ilk kez görüyorum. Bu gücü kimden alıyorlar?”
‘Yeni ürünler eskisinden de zararlı‘
Asıl zararın e-sigaraların yol açtığı sağlık sorunları olacağını vurgulayan Dağlı şöyle devam etti:
“Endüstrinin yeni nesil ürünleri sigaradan daha fazla zararlı. Özellikle de genç ve çocuk kitlesine hitap ettiği için bütün dünyada salgının çok büyük boyutlara geleceğinden korkuluyor. Salgın olduktan sonra düzeltmek son derece zor. Salgının çıkmaması lazım. Bu ürünlerin Türkiye’ye girmemesi lazım. E-sigara çocuklar için bir ihtiyaç değil.”
Dağlı, e-sigaralarla direkt çocukların hedeflendiğine de dikkat çekti:
“Çocukları heba etmeyi göze mi alıyoruz? Zaten çocukların hedef alındığı bir ‘salgın’la karşı karşıyayız. Türkiye e-sigaradan vergi kazanacaksa hiç kazanmasın. Çocukların hastalanarak bağımlı yapılması üzerinden bir ülke vergi kazanacağını söyleyebilir mi? Bu etik olmadığı gibi kabul edilebilir değil.
Çocuklarımızı ve gelecek nesillerimizi korumak istiyorsak buna seyirci kalamayız ve izin veremeyiz. Okulda yemekleri veya sabunları olmadığı için ne yapacağımızı düşünürken konteyner konteyner e-sigaraların Türkiye’ye girmesinin hiçbir faydalı sonucu yok.”
Çare tütün ürünü arzını denetlemekte
Türk Tabipleri Birliği (TTB) Tütün Kontrolü Çalışma Grubu ve Merkez Konseyi de TEPAV ve Türkiye Sağlık Politikaları Enstitüsü’nün konu hakkındaki politika raporlarında AKP iktidarının bu ürünleri yasallaştırmasının zeminini oluşturacak gerekçelerin hazır edildiğini belirtti.
Sigara tüketimi artışına çarenin özellikle gençler arasında tütün/nikotin tüketimini artıran yeni nesil ürünler olamayacağı belirtilen açıklamaya şöyle devam edildi:
“Çare, tütün kontrolü önlemlerinin doğru uygulanması. Yasadışı piyasadan dolayı vergi kaybı argümanı yanlış. Ürünlerin yasallaştırılması sebep olacağı hastalıklar nedeniyle kamu maliyesine daha büyük yük getirecektir.
Tütünde zarar azaltım iddiası sadece bir pazarlama yöntemidir ve yanlıştır. Çare, tütün ürünü arzını denetim altına almak, sınırlandırmak.
Günümüzde, bunların yol açtığı yeni halk sağlığı sorunlarıyla baş etmek amacıyla, bir dizi ülke yasaklamaya, mevcut yasakları güçlendirmeye yöneliyor. Ülkeler baskıya direniyor. Aklın ve bilimin yolu kapsamlı üretim ve ticaret yasağını gerekli kılıyor. Birey ve toplum sağlığı üzerinde ciddi olumsuz etkileri kanıtlanmış yeni nesil tütün/nikotin ürünlerinin piyasaya arzına onay verilmesi akıl dışıdır. Suç teşkil eder, kabul edilemez.”
