Sağlık Bakanlığı ‘Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp’ (GETAT) uygulamalarını yaygınlaştırmak için bir adım daha atarak ‘Türkiye Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Enstitüsü’ kurdu. Türk Tabipleri Birliği (TTB) İkinci Başkanı Prof. Dr. Pınar Saip, etkisi bilimsel olarak kanıtlanmamış yöntemlerin kamu eliyle meşrulaştırıldığını söyledi.
Bu kapsamda 42’si kamu, 429’u öze olmak üzere toplam 471 sağlık tesisine GETAT ünitesi açması izni verildi. 559 akupunktur, 23 apiterapi, 133 fitoterapi, 271 hipnoz, 330 homeopati, 1267 kupa, yedi larva, 2 bin 140 mezoterapi, 23 müzikterapi, 18 osteopati, bin 715 ozon, 344 plöroterapi, 244 sülük alanında sertifika tescilleri yapıldı.
GETAT uygulamalarının hepsi ücretli
Kamu sağlık kuruluşları dahil GETAT uygulamaları Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ödeme kapsamında yer almıyor. Kamu kurumlarında seans başına ücret, yönteme göre, malzeme ve sülük vs. bedeli hariç 200 ile 450 lira arasında (Haziran 2025 fiyatlarına göre) değişiyor. Özel sektör ise fiyatları kendi belirliyor.
GETAT uygulamaları arasında bilimsel olarak etkinliği ve güvenliği kanıtlanmamış, ciddi komplikasyonlara yol açan yöntemler de yer alıyor. Henüz modern tıbbın gelişmediği çok eski dönemlerde zorunluluktan doğan bu yöntemlerin bazılarının yüzyıllardır kullanılması, güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Bu uygulamaların sonucunda hastaların karşılaştıkları ciddi komplikasyonları tedavi etmek modern tıbba kalıyor.
Saip: Tehlikeli gidişat
Prof. Dr. Pınar Saip son düzenlemeyle kamunun hastaları kendi cebinden ödeyeceği GETAT uygulamalarına yönlendirdiğini söyledi. Yönetmeliğe göre enstitüye ciddi bir kaynak aktarımının planlandığını belirten Saip şunları söyledi: “Bilimsel temelli, örneğin ilaç geliştirmeye yönelik ayrılması gereken paylara GETAT ortak olacak. Toplumun bilimsel tıptan uzaklaştırılıp, daha farklı arayışlara gitmesinin önü devlet eliyle açılıyor. GETAT uygulamaları standart hale getiriyor. Enstitünün oluşması tehlikeli gidişatın bir başka basamağı.”
Koruyucu hekimlik yapılması gereken birinci basamakta (aile sağlığı merkezleri) yine ücretli GETAT uygulamalarının başladığını (mesai saatleri dışında) hatırlatan Saip şöyle devam etti:
“Bu GETAT uygulamalarının daha da yaygınlaştırılacağını ve kişilerin cepten harcamalarının buralara kaydırılarak, ayrıca kar elde edilmek istendiğini gösteriyor.
Etkisi kanıtlanmamış GETAT yöntemlerinin ‘zararsız’ olduğu kanısı yaygın. Diğer yandan hangisine bakarsanız bakın, GETAT yöntemleri hiç de ucuz değil.
Bazıları çocuklarda dahi kullanılan bu yöntemler halk sağlığını ciddi tehdit edebilir.”
Medikal onkoloji uzmanı Saip, GETAT uygulamalarıyla özellikle kanser gibi bazı hastalıklarda ‘umut tacirliği‘ de yapıldığını söyledi: “’Şehir efsaneleri’yle süreci götürmeye çalışıyorlar. Bu yüzden hastalarımıza mutlaka tedavilerimiz dışında ne aldıklarını soruyoruz. Tıbbi tedavi alırken başka ‘ilaçlar’ kullanmaları hem yan etkileri artırabiliyor hem de tedaviyi azaltabiliyor.”
Nesanır: Bir yöntem ya bilimseldir ya da bilim dışıdır
TTB Halk Sağlığı Kolu Yürütme Kurulu Başkanı Dr. Nasır Nesanır, tıp literatüründe ‘alternatif‘ diye bir kavramın bulunmadığını vurgulayarak şöyle konuştu:
“Bir yöntem ya bilimseldir ve kanıtlanmıştır ya da bilim dışıdır. Kurulan enstitünün görevi bu yöntemleri meşrulaştırmak değil, kanıta dayalı tıbbın sert süzgeçlerinden geçirmek.
Halk sağlığı perspektifinden bakıldığında, etkinliği kanıtlanmamış uygulamaların kamusal meşruiyet kazanması, toplumda ‘yanlış eşdeğerlik’ algısı yaratır. Bu durum, özellikle kronik hastalıklarda ve kanser süreçlerinde bilimsel tedaviden sapmaya, tanı gecikmelerine ve dolaylı ölümlerin artışına yol açarak toplumun genel sağlık göstergelerini geriye çekecektir.”
Nesanır kısıtlı kamu kaynaklarının, kanıt düzeyi zayıf yöntemler için kullanılmasını eleştirdi. Bu durumun bebek ölümlerini engelleyen aşılama programlarından, erken tanı sağlayan tarama hizmetlerinden ve koruyucu hekimlikten kaynak çalmak anlamına geldiğini belirten Nesanır, “Halk sağlığı bütçesi, kanıta dayalı olmayan ‘umut pazarları’ için değil, toplumun en kırılgan kesimlerinin sağlık hakkı için kullanılmalıdı” dedi.
‘Kamusal akıl ideolojik romantizmle hareket etmemeli‘
TTB’nin daha önce Danıştay nezdinde davalar açtığını, akademik raporlar yayınladığını vurgulayan Nesanır şöyle devam etti: “TTB olarak sağlık alanındaki kamusal aklın ideolojik romantizmle değil; toplum yararını önceleyen, eşitlikçi ve bilimsel bir planlamayla hareket etmesi gerektiğini savunuyoruz.
Sağlık sisteminin piyasalaşması ve bilginin metalaşması riskine karşı; tıp kurumlarını sermaye veya gelenek karşısında değil, halkın bilimsel temelli yaşam hakkı adına durmaya çağırıyoruz.
Bilimsel tıp, sermaye ya da gelenek karşısında değil; halkın yaşam hakkı adına savunulmalı.”
Enstitünün görev ve yetkileri
Türkiye Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Enstitüsü‘nun görev ve yetkileri arasında şunlar yer alıyor:
- GETAT alanında AR-GE yapmak, kamu kurum ve kuruluşları, özel hukuk tüzel kişileri ve gerçek kişilerce gerçekleştirilecek AR-GE faaliyetlerine mali veya bilimsel destek sağlamak, koordine etmek ve izlemek
- Laboratuvar, insan kaynağı, fiziki mekân ve altyapı, donanım, finansman dâhil her türlü kaynağı kullanmak veya kendisine ait kaynakları kullandırmak
- Bu alandaki AR-GE merkezleri, mükemmeliyet merkezleri ve ihtiyaç duyulan diğer birimlerin kurulması veya kurdurulmasına yönelik teklifleri sunmak
- İlgili sektörlerle işbirliği ve ortaklıklar yapmak, elde edilen çıktıların ticari değere dönüştürülmesini ve bu alanlardaki girişimciliğin desteklenmesini sağlamak, ilgili mevzuatına göre hibe niteliğinde veya geri ödemeli destekler vermek veya ön ödemede bulunmak.
- GETAT alanında Ar-Ge’yi özendirke, bu alandaki yeni gelişme ve teknolojiler izlemek ve bu gelişmelerin uygulamaya aktarılması amacıyla seminer, sempozyum, çalıştay, kurs, konferans ve benzeri etkinlikler her türlü eğitim-öğretim programlarını düzenlemek, ilgili mevzuat hükümleri kapsamında sertifikasyonunu sağlamak.
Teşhis ve tedavi standartları
- Teşhis ve tedavi standartlarının oluşturulmasına, önleyici ve yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine katkıda bulunacak AR-GE yapmak veya yaptırmak
- Preklinik çalışmalar, klinik çalışmalar, süreç geliştirme ve üretim faaliyetleriyle ilgili danışmanlık hizmeti vermek, görüş bildirmek ve bu amaca yönelik olarak ulusal ve uluslararası bilim danışma kurulları, komisyonlar kurmak.
- GETAT kapsamında, ülkeye teknoloji transferlerinin hayata geçirilmesi ve takibi için gerekli altyapı ve insan kaynağının oluşturulmasına bilimsel katkı sağlamak, kamu kaynağı kullanılan projeler ve kamu kurum ve kuruluşlarının finanse ettiği projelere başvurmak, başvuruları teşvik etmek
