Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 87 yıl önce vefatının ardından olağanüstü toplanan Meclis’in tutanakları arşivde saklanıyor.
Meclis tutanaklarına göre Atatürk’ün vefatının ardından dönemin TBMM başkanı Mustafa Abdülhalik Renda, cumhurbaşkanı vekilliğini üstlendi.
Renda, yeni cumhurbaşkanı seçimi için Meclis’i 11 Kasım 1938 Cuma olağanüstü toplantıya çağırdı.
Atatürk’ün vefatından yaklaşık 26 saat sonra başlayan olağanüstü oturumun açılışında ‘Ankara Mebusu Reisicumhur Atatürk’ün vefat ettiğine dair Başvekalet tezkeresi’ ve Atatürk’ün vefat raporu Meclis’te okundu.
Genel Kurul’a seslenen Renda şöyle dedi: “Çok sayın arkadaşlarım, Büyük Halaskarımızın (kurtarıcımızın) ölümünden hepimizin ve bütün milletin duyduğu elemin ne kadar büyük ve derin olduğunu dünden beri gerek kendimizde ve gerek millette gördüğümüz büyük acılarla anlıyoruz.”
Cumhurbaşkanı vekili “Teşkilatı Esasiye’nin emrettiği vazifeyi ifa etmek, o da bizim için büyük bir vecibedir. Bu vazifeyi ifa etmeden evvel çok aziz ve büyük ölünün hatırasını tebcilen ayakta, 5 dakika sükut ile kalmanızı istirham ederim” diyerek milletvekillerini saygı duruşuna davet etti.
‘Hıçkırıklar ve ağlamalar’
Saygı duruşu süresince salondaki sesler Meclis tutanaklarına ‘hıçkırıklar ve ağlamalar’ notuyla yansıdı.
Daha sonra Meclis’te yeni cumhurbaşkanı seçimine geçildi. 348 milletvekilinin katıldığı seçimde milletvekillerinin tamamının oyunu alarak cumhurbaşkanı seçilen İsmet İnönü ant içti ve teşekkür konuşması yaptı.
Sözlerine Atatürk’ü anarak başlayan İnönü şunları söyledi:
“Bu anda Atatürk’ün hatırası teselli bulmaz acılarla dolu olan kalbimizin aziz timsalidir. Atatürk’ün fevkalade hizmetlerini bugünkü Türk devletinin bünyesinde tam ve temiz eserler olarak tecessüm etmiş görüyoruz.
Kadir bilen ve büyük evlat yetiştiren milletimizin yüreğinde (Kemal Atatürk) adı, sevgi ve hürmet içinde ebedi olarak yaşayacaktır.”
İnönü, konuşmasını “Geçmişte büyük zorlukları yenmiş olan Türkiye Büyük Millet Meclisi, gelecekte de büyük saadetlerin, zafer ve muvaffakiyetlerin başlıca kaynağı olacaktır” sözleriyle tamamladı.
Atatürk’ün vefatının ardından yurtta uyulması gereken esasları içeren başbakanlık kararnamesi yayınlandı. 10 Kasım saat 11.25’ten itibaren tüm yurtta bayraklar yarıya indirildi.
Atatürk’ün vefatının ardından yabancı devlet adamları, Renda’ya telgraf çekerek taziyelerini bildirdi.
Yabancı ülkelerin meclis başkanları tarafından gönderilen bazı taziye mesajları daha sonra Meclis’te okutuldu.
