MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Yaşlılara yönelik şiddet, ihmal, istismar ayrımcılıklardan oluşan hak ihlalleri hız kesmiyor. Yaş yükseldikçe ihlaller artıyor.
Senex İzleme: Yaşlılara Yönelik Şiddet ve İhlallerin İzlenmesi 2024 Yılı I. Dönem Raporu’na göre, yılın ilk dört ayında yaşlılara yönelik 378 hak ihlali gerçekleşti. Bunların yarısından fazlası ölümle sonuçlandı.
Senex: Yaşlanma Çalışmaları Derneği’nin 2021’den bu yana sürdürdüğü izleme çalışması, Türkiye’deki yaşlıların karşı karşıya kaldığı hak ihlallerinin ortaya koyuyor. Rapor, basında yer alan ilgili haberlerin taranmasıyla hazırlanıyor. Dolayısıyla gerçek sayıların raporda yer alanlardan çok daha yüksek olduğunu tahmin etmek zor değil.
Dört aylık birinci dönem raporuna göre, yaşlılara yönelik hak ihlali vakalarının 101’i ocak, 90’ı şubat, 97’si mart ve 90’ı nisanda gerçekleşti. Tüm hak ihlali vakalarının yüzde 58’i ölümle sonuçlandı.
Son raporun bulguları özetle şöyle:
* 2024’ün birinci döneminde en fazla hak ihlali İstanbul’da yaşandı. İstanbul’da 29, Antalya’da 27, Aydın’da 18, Bursa’da 15 ve Muğla’da 14 hak ihlali tespit edildi.
*Yaşlılara yönelik olarak İstanbul’da yaşanan hak ihlallerinin 3’ü; Antalya’da 17’si; Aydın’da 10’u Bursa’da 4’ü ve Muğla’da ise 10’u ölümle sonuçlandı.
*Hak ihlallerinin yüzde 36’sı yaşlı kadınlara yönelikti. Tüm vakaların yüzde 9’unda yaşlı çiftler mağdur oldu. İki vakada ise cinsiyet belirtilmediği için tespit yapılamadı.
*Hak ihlalleri 47 ile 90 yaş arasındaki insanlara yönelik gerçekleşti. Tespit edilen 59 vakada ise yaş belirsizdi. Yaşı belirtilmeyenler ‘yaşlı adam‘ , ‘yaşlı kadın’ , ‘yaşlı vatandaş’ , ‘yaşlı şahıs’ , ‘talihsiz yaşlı kadın’, ‘talihsiz yaşlı adam‘ olarak bildirildi.
Yaş arttıkça ihlaller de artıyor
*Yaşanan şiddet, ihmal, istismar ve ayrımcılıkların yüzde 14’ü, 64 yaş altındaki yaşlılara yönelik oldu. 65-74 yaş grubundakilerin oranı yüzde 38, 75 yaş üzeri yaşlıların oranı yüzde 48 olarak tespit edildi. Tüm hak ihlallerinde ortalama yaş 74’tü. Bu verilere göre, Türkiye’de yaşlılar daha fazla hak ihlaline uğradı. En fazla hak ihlali yaşayanlar, 75 yaş üzerindekiler oldu (yüzde 48).
*Yaşlılar en fazla ihmal sonucu gerçekleşen trafik kazalarıyla karşılaştılar (98 vaka). Şüpheli ölümlerin sayısı ise 77. Yaşlıların yaya geçidi kullanırken yaşadığı trafik kazaların sayısı bir hayli yüksek.
*İkinci sırada şüpheli ölümler yer alıyor. Toplam 77 şüpheli ölüm tespit edildi.
*Üçüncü sırada ise yangınlar geliyor. İhmal nedeniyle gerçekleşen yangınların sayısı 45. Yalnız yaşayan ve çoğunlukla yoksul yaşlıların karşı karşıya kaldığı yangınlar dikkat çekti.
*Kayıp (28) ve ihmal sonucu gerçekleşen düşme kazaları (27) da ilk beş hak ihlali arasında yer aldı. Bunları dolandırıcılık (17), fiziksel şiddet (14), cinayet (13), bakım ihmali (9), hayvan saldırısı (9) ve iş kazası (8) izledi.
Yoksul yaşlılar daha çok hal ihlaline uğruyor
Raporda izleme araştırmasıyla tespit edilen vakalardaki şiddet, ihmal, istismar ve ayrımcılıkların hak ihlalleriyle nasıl ilişkili olduğu da anlatıldı. Raporda, uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınmış hak ihlallerine bakılarak değerlendirme yapılıyor.
Uluslararası sözleşmelere göre, Türkiye’de yaşlıların en fazla yaşam hakkı ve can güvenliği hakkının ihlal edildiğini görülüyor (225 ihlal). İkinci sırada, güvenlik, şiddet ve suçtan korunma hakkının ihlali geliyor (89 ihlal). Bununla birlikte, 27 vakada bakım hakkı, 21 vakada çevre güvenliği hakkı, 14 vakada barınma hakkı ve 2 vakada ise iş sağlığı ve güvenliği hakkı ihlal edilmiş.
Şüpheli ölümler, doğal olmayan yollarla gerçekleşmiş ve adli incelemesi devam eden can kayıplarından oluşuyor. Her ay yaşlılardaki şüpheli ölümler ilk üç hak ihlali arasında yer alıyorlar. Son raporda da 77 şüpheli ölümle karşılaşıldı. Bu vakalarda yaşlıların genellikle kamusal alanlarda cansız bedenleri bulunuyor.
Şüpheli ölümlerde dikkati çeken en sarsıcı yanlardan birisi de vakaların tamamının yoksul yaşlılardan oluşması. Şiddet, ihmal, istismar ve ayrımcılığa da uğrayan yaşlıların neredeyse tamamı yoksul.
Hani yaşlılarımıza saygı duyar, korurduk?
Araştırma Direktörü Özgür Arun, söz konusu raporda, amaçlarının yaşlılara yönelik şiddet, ihmal, istismar ayrımcılıklardan oluşan hak ihlallerinin önlenmesi için merkezi ve yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları, akademi ve tüm ilgililer arasında farkındalık oluşturmayı hedeflediklerini söylüyor.
Arun, vakaların genelinin önlenebileceğini ve etkilerinin azaltılabileceğini de ekliyor. Yaklaşık 25 yıldır sahadaki çalışmalarında yaşlılara yönelik hak ihlallerinin yaygınlaştığını gözleyen Arun şöyle devam ediyor: “Araştırmalarım sırasında Türkiye’de yaşlılara karşı sergilenen şiddet, ihmal ve istismarın tekil vakalardan oluşmadığını fark etmiştim. Sistematik olduğunu söylediğimde, kamu idarecilerinin müztehzi biçimde benim meseleyi abartığımı düşündüklerini, ‘Türklerin yaşlısını koruyup kolladığını’, ‘yaşlıya karşı saygının Türk kültürünün vazgeçilmezi’ olduğunu söylediler. Oysa yaygındı. Hatta belirli bir döngü içinde gerçekleşiyordu.”
Polis, yargı “yaşlıydı zaten” dememeli, görevini yapmalı
Rapora göre yaşanan kayıpların büyük bir kısmının alınacak tedbirlerle önlenmesi mümkün. Yaş dostu çevre ve hizmetlerin sunumuyla yüksekten düşme, çarpma, yangın, iş kazası ve benzeri vakalar önlenebilir. Ayrıca şiddet ve ihmali engellemek için yetkili kurumların denetimlerini artırması şart.
Yargı mensuplarının ve kolluk güçlerinin etkin soruşturma yürütmesi için yaş ayrımcılığı konusunda donanımlı olmaları gerekiyor.
Raporda şöyle deniyor: “Şüpheli ölümlerin genelinde, ‘yaşlıydı, zaten yaşamını yitirecekti’ ön yargısı nedeniyle etkin soruşturma ve takip yapılmadığı yönünde bildirimler alıyoruz. Birkaç kişinin iyi niyetiyle ya da bir kurumun dikkatiyle yaşlılara yönelik hak ihlallerinin engellenmesi mümkün değil. Yasal düzenlemelere ihtiyaç duyduğumuz kadar, yasaların etkin uygulanması da gerekiyor.”
