Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezleri’nin 2021 raporuna göre işkence ve kötü muamele gördüğü için başvuranların sayısı 30 yılın zirvesine ulaştı.
Rapora göre, 2021’de kendisi veya bir yakını işkence ve kötü muamele gördüğü için 984 kişi merkeze başvurdu. Başvuranların 616’sı 2021 içinde işkenceye maruz kaldığını bildirdi. TİHV, bu sayının vakfın kurulduğu 1990’dan beri yıl içindeki en fazla işkence başvurusu olduğunu vurguladı.
Rapora göre, gözaltı sürecinde işkenceye maruz kalan 10 kişiden yedisi açık alanda veya toplumsal gösterilerde işkence gördü. Başvuruların en küçüğü beş yaşında, en büyüğüyse 76.
TİHV’in raporunda öne çıkan bölümler şöyle:
- Kendisi işkence gördüğü için vakfa başvuran 915 kişiden 871’i Türkiye içinde, 44’üyse başka bir ülkede işkence gördüğü için başvurdu.
- İşkence görenlerin 616’sı 2021’de işkence gördüğü için, 211’iyse 2016-2020 arasında işkence gördüğü için TİHV’e başvurdu.
- En çok başvuru 307 kişiyle TİHV İstanbul temsilciliğine gelirken, Van temsilciliğine 263, Diyarbakır temsilciliğine 166, İzmir temsilciliğine 134, Ankara temsilciliğine 66 ve Cizre referans merkezine 48 kişi başvurdu.
- Boğaziçi Üniversitesi’nde öğrencilerin atanmış rektör protestolarıyla başlayan süreç gözaltılar, ihlaller, homofobik söylemler ve LGBTİ+ karşıtı nefret kampanyalarıyla tüm yıla yayıldı. Ocak ve şubatta öğrenciler ve LGBTİ+’ların İstanbul ve İzmir temsilciliklerine yoğun başvurusuna yol açtı.
Kadınlara yönelik ihlaller arttı
- İstanbul Sözleşmesi’nin iptali sonrası kadınlara yönelik ihlallerde de artış görüldü.
- Türkiye içinde işkenceye maruz kaldığı için başvuran 871 kişinin cinsiyet kimliklerine göre dağılımı incelendiğinde 307 başvurunun (yüzde 35,2) kadın, 527 başvurunun (yüzde 60,5) erkek, 37’sininse (yüzde 4,2) bu sınıflama dışında LGBTİ+ olduğu görülüyor. 2020 verileriyle karşılaştırıldığında LGBTİ+ başvurularındaki artış dikkat çekti.
- 2021’de işkence nedeniyle tedavi merkezlerine başvuran kişilerde en küçük yaşın beş, en yüksek yaşın 76 olduğu tespit edildi. Başvuranların yarısından fazlasını 30 yaş ve altı kişiler oluşturdu.
- 2021’de TİHV’e 56 çocuk başvururken, 30’u Türkiye’de, beşiyse yurt dışında gördüğü işkenceler nedeniyle başvuruda bulundu.
- Güneydoğu Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgesi doğumlular Türkiye nüfusunun yüzde 30,6’sını oluştururken işkence nedeniyle TİHV’e başvuranlar içinde bu bölgede doğanların oranı yüzde 63,7 oldu.
- Başvuruların yüzde 89,9’u siyasi düşünce, kimlik veya eylemleri nedeniyle gözaltına alındıklarını belirtti.
- 2021 içinde gözaltında işkence gören her iki kişiden biri en az iki veya daha fazla birimde işkence gördüğünü belirtirken; 10 başvurucudan yedisi sokakta veya toplumsal gösterilerde, 10 başvurucudan dördü araç içinde, yine 10 başvurucudan dördü ise emniyet müdürlüklerinde işkenceye maruz kaldı.
- 2021 içinde en çok işkence olayının yaşandığı tespit edilen resmi gözaltı merkezi İstanbul ve Van emniyet müdürlükleri oldu.
- Başvurucuların önemli kısmının birden çok işkence yöntemine maruz kaldıkları görüldü. 10 başvurucudan sekizinin hakaret ve aşağılamaya, 10 kişiden yedisinin fiziksel müdahaleye maruz kaldığı belirlenirken, 10 kişiden beşi de cinsel işkence gördüğünü ifade etti.
- 10 başvurucudan en az dokuzunda travma sonrası stres belirtileri tespit edildi.
- Başvuruculardan 14’ünün tedavi sürecinde cerrahi müdahaleye gereksinim duyduğu tespit edildi.
Türkiye İnsan Hakları Vakfı, İnsan Hakları Derneği (İHD) ve 32 insan hakları savunucusu tarafından 1990’da kuruldu.
