MESUDE ERŞAN
@mesudersan
Belgin Ede’nin kendisi 33, karaciğeriyse 107 yaşında. Ağır karaciğer yetmezliği hastası Ede’ye, 14 yıl önce, 93 yaşında hayatını kaybeden bir kadının karaciğeri nakledildi. Tam 74 yaş büyük karaciğeriyle sağlıklı bir yaşam süren Ede, evlendi, iki de çocuk dünyaya getirdi.
Muş Hasköy’de doğan ve büyüyen Ede’nin, henüz 16 yaşındayken şiddetli karın ağrıları ve şişkinlik, cildinde sararma, kaşıntı şikayetleri başladı. Muayeneler ve tetkiklerle, kriptojenik siroz yani sebebi anlaşılamayan karaciğer yetmezliği tanısı konuldu. Tanıdan sonra Ede’nin hastane maratonları başladı. Elazığ, Diyarbakır hastanelerindeki tedavilerine rağmen hastalığı ilerledi. Hekimleri artık tek şansının karaciğer nakli olduğunu söyledi.
İlk nakil fırsatını kaçırdı
Malatya’daki İnönü Üniversitesi Karaciğer Nakli Enstitüsü’ne, küçük erkek kardeşi Sezer Yıldırım’ın refakatiyle yattı. Yedi kardeştiler, anne-babası hayattaydı ama canlı vericisi çıkmadı. Ailesi ondan umudunu kesmişti.
Ölüden karaciğer nakli için listeye alındı. O günlerini anımsayan Ede, “O kadar kötüydüm ki ailem iyileşebileceğime, dönebileceğime inanmıyordu. Açıkçası kimse gelip vericim olmak için test bile yaptırmadı. Karaciğer naklinin ne olduğunu bilmiyorlardı. Benimse ağrılarım o kadar artmıştı ki nakilden çok, ağrılarım dinmesini umut ediyordum” dedi.
Arada evine gidiyor ama tekrar hastaneye yatması gerekiyordu. Hastane ortamına o kadar alışmıştı ki özlüyordu bile. Ede karaciğer beklerken yakınlarının yardımıyla İstanbul ve Bursa’daki hastanelerde de yattı. Hatta İstanbul’da bir hastanedeyken, Malatya’dan Karaciğer Nakli Enstitüsü’nden uygun karaciğer çıktığı haberi ulaştı. Ameliyat için acil dönmesi isteniyordu. Aksilikler oldu, gidemedi. Karaciğer başka bir hastanın yaşamını kurtaracak, Ede nakil bekleyenler listesinde kalacaktı.
Beyni etkilemeye başlamıştı
Tekrar Karaciğer Nakli Enstitüsü’ne yattı. Durumu giderek ağırlaşıyordu. Ede, “Hastalar birer birer nakil oluyor, iyileşip gidiyordu. Ben hastane odasında, kardeşimle birlikte öylece bekliyordum. Çok umutlu değildim. Kapkaranlık bir tünelin içinde gibiydim” diye anlatıyor o günleri.
Karaciğer Nakli Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Sezai Yılmaz, Ede’ye “Gitme burada kal. Biz sana bir şekilde karaciğer bulacağız” deyince, kapkaranlık diye tarif ettiği tünelin ucunda ilk kez ışık gördü. Yılmaz ve ekibi Ede’nin hayatını kurtarmak için seferber olmuştu.
Ede, ‘hepatik ensefalopati’ denen aşamaya gelmişti, yani çalışmayan karaciğeri nedeniyle kanda biriken toksik maddeler, beyin fonksiyonlarını bozuyordu. Karaciğer çıksa, ekip 7×24 nakletmeye hazırdı. Ancak Türkiye’de organ bağışı ihtiyacın çok altında, Ede’ye bir şans daha verecek karaciğerse ortada yoktu.
Aslında 102 yaşında
Ede son virajdaydı. Zamanı kalmamıştı. Derken merkeze İzmir’den bir organ bağışı haberi geldi. 93 yaşında ölen bir kadının ailesi, bağış yapmıştı. Hiçbir nakil merkezi, karaciğeri almak istememişti. Ede birkaç gün içinde nakil olmazsa ölecekti. Bu karaciğer son şansıydı.
Cerrahlar Malatya’dan İzmir’e gitti, Ede’ye hayat verecek karaciğeri aldı ve Malatya’ya getirdi.
Doktoru Yılmaz, zor kararı nasıl aldıklarını şöyle anlattı: “Nakillerde genellikle canlı veya ölü vericilerin çok yaşlı olmamasına dikkat ederiz. Ama hastamız Belgin ölmek üzereydi. Karaciğeri hiç çalışmıyordu. Ailenin verdiği bilgilere göre verici aslında 102 yaşındaydı. Fakat nüfusunda, 93 yaşında görünüyordu. Aynı zamanda karaciğerinde köpeklerden geçen küçük bir kist kalıntısı da bulunuyordu. Vericinin Ege tarzı beslenmeyle sağlıklı bir karaciğere sahip olduğunu öngördük. Hiçbir merkezin kabul etmediği bu karaciğer son şansımızdı. Naklettik ve hastamızı yaşattık. ”
‘Karaciğer senin yaşına gelecek’
Böylece yaklaşık üç senedir karaciğer yetmezliğiyle mücadele eden Ede 19 yaşındayken, saatler süren, zahmetli bir ameliyatla, kendisinden 74 yaş daha yaşlı bir karaciğere sahip oldu.
Ede, Prof. Dr. Yılmaz’a “Yaşlının ciğerini takıyorsun, en fazla on yıl yaşar” demişti tereddütle. Yılmaz da buna karşılık, “Hayır o senin yaşına gelecek, sen onun yaşına gitmiyorsun” diyerek moral vermişti hastasına.
Aynı gün bir iç kanama geçirdi. Tekrar acil ameliyata alındı. Toparlanması, ayağının üzerine basması zaman aldı. Ede geride kalan günleri şöyle hatırlıyor: “Yattığım yerden bakıyordum, yaşlı amcalar nakil oluyor, yürüyor, evlerine dönüyordu. Ben zor toparladım. Ayağa kalkıp koridora çıkınca diğer hastalar, yakınları, personel, doktorlar herkes alkışladı.”
Bir yıl sonra evlendi
Ede kendini toparlayınca evine döndü. Annesinin ballı sütleri, çorbaları, yemekleriyle kısa zamanda toparlandı. Kilo almaya başladı. Karaciğeri gayet işi çalışıyordu. Ede duygularını, “Tek hayalim, lavabonun önünde ayakta durup yüzüme su çırpabilmekti. Dikilerek, kendi işimi görmekti. Öyle evlenmek, anne olmak gibi hayallerim yoktu benim” diye anlatıyor.
Ede, ameliyattan bir yıl sonra hızlı bir kararla Afyon’a kalabalık ve geleneksel bir aileye gelin gitti.
Kızı ilk yaşını kutlarken, karaciğeri 100’ü geçti
Kocasının ilk eşinden üç çocuğu vardı, onları büyütürken kendi de anne oldu. Ameliyattan altı yıl sonra büyük kızı Elif Su’yu kucağına aldı. Kızının ilk yaşını kutlarken, karaciğeri 100 yaşını gördü. Dört yıl sonra da küçük kızı Sıla dünyaya geldi.
Ede donörün ailesine teşekkür etmek için görüşmek istemiş. Ancak aile kabul etmemiş. Ede, “Şu anda gayet iyiyim. Kontrollerimi yaptırıyorum, hiçbir sorunum yok. Ben de bütün organlarımı bağışladım. Olması gereken bu” diyor.
Rekortmen merkez
Karaciğer Nakli Enstitüsü karaciğer nakillerinde, Türkiye ve Avrupa’da ilk, dünyada ikinci sırada yer alıyor. Merkezin yılda 500 karaciğer nakli yapma kapasitesi bulunuyor.
Merkez 20 ayrı ülkeden gelen cerrah, gastroenteroloji, patoloji uzmanlarına karaciğer nakli eğitimleri veriyor.
Prof. Dr. Yılmaz, enstitünün akademik çalışmalarıyla da tıp dünyasına katkıda bulunduğunu söyledi. Karaciğer kanseri hastalarına yapılacak nakiller için belirledikleri ‘Malatya Kriterleri‘ ve ‘Genişletilmiş Malatya Kriterleri‘ literatüre girdi.
Ede’ye yapılan nakil, Yılmaz ve ekibi tarafından bilimsel bir makale olarak yayınlandı. İki yıl önce de BBC Future’de Tom Garmeson imzalı, ‘Siz 100 yaşına ulaşamazken organlarınız nasıl ulaşabiliyor?’ başlıklı araştırmada ele alındı.
