MESUDE ERŞAN
@mesudersan
Tütün ürünlerinde reklam yasakları ve sigarada düz (tek) paketle ilgili çıkarılan mevzuatlar lafta kaldı.
İstanbul’un beş ilçesinde 177 satış noktasına gidilerek yapılan bir çalışmada, bu alanların reklam ve tanıtım amaçlı kullanılmaya devam edildiğini ortaya kondu. Satış ünitelerinde reklam unsuru bulunanların oranı yüzde 98 olarak tespit edildi.
Türk Toraks Derneği’nin 24’üncü kongresinde sunulan çalışma, tütün kontrolündeki gevşemeyi ortaya koydu. Oysa ki Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) tütün mücadelesi sebebiyle ödüllendirdiği Türkiye, düz paket uygulamasına geçen yedinci ülke olmuştu.
İstanbul’un en yoğun ilçeleri, Beşiktaş, Beyoğlu, Kadıköy, Şişli ve Ümraniye’deki satış noktalarında yapılan çalışmayla ilgili bilgi veren Türk Toraks Derneği Tütün Kontrolü Çalışma Grubu’ndan Doç. Dr. Osman Elbek, “Tütün endüstrisi satış noktalarını başta gençler olmak üzere hedef gruplarına yönelik reklam ve tanıtım aracı olarak kullanmaya devam ediyor. Düz paket uygulamasına geçilmesine rağmen bazı işletmelerin yürürlükten kalkmış ürünleri satmaya devam ettiği, 18 yaş uyarı levhasının belirgin olarak azıldığı görülüyor” dedi.
Mevzuat var ama uyan yok!
Ziyaret edilen toplam 177 satış noktasının yüzde 31’inde tabelada bir markayı öne çıkaran belirteç bulunduğu, satış noktası tabelasında ‘Tekel’ ibaresi yazılı olduğu, işletmelerde bir ila beş farklı firma ibareli teşhir dolabı, yüzde 98’inde satış ünitelerinde tanıtım unsuru bulunduğu, yüzde 100’ünde teşhir ürünlerinin işyerinin içinden göründüğü, yüzde 100’ünde fiyat bildirimlerinin mevzuata uymadığı, yüzde 89’unda satış ünitelerinin ön yüzünün açık olduğu, yüzde 86’sında da ayrı ve tek bölümde sergilenmediği saptandı.
Paketteki resimler, rafta gizleniyor
Satış noktalarının 81’inde ’18 yaş’ uyarı levhası bulunmuyor. Düz paket mevzuatına uyum incelendiğinde ise yüzde 85’inde dolaplarda dizilimin yasaya uygun olmadığı, eski paket, yatay dizilim veya arka yüzü gelecek şekilde dizilim gibi farklı yöntemler kullanılıyor. Yüzde 52’sinde paketlerin resimli uyarılarının görünür şekilde dik sergilenmediği, yüzde 80’inde ön yüzü değil bandrollerin kapattığı yüzü öne gelecek şekilde dizildiği saptandı.
Endüstrinin eli üzerlerinde
Farklı satış noktalarında aynı ihlallerin olmasının sistematik bir endüstri müdahalesini düşündürdüğünü belirten Elbek, sözlerini şöyle sürdürdü: “Düz paketlerin raflara resimli uyarıların görülemeyeceği şekilde dizildiğini, paket aralarına farklı boyutta ürünlerle desenleme yapıldığını ve bu tarzın işletmeler arasında benzer şekilde tekrar ettiğini gördük. Bazı işletmelerin hala yürürlükten kalkmış paketleri sergilediğini saptadık. Daha önceki yıllarda görülen satış noktası mevzuatına uyumsuzluğun devam ettiği, 18 yaşından küçüklere satış yapılamayacağını gösteren tabelaların belirgin olarak azaldığı firma renk ve alametlerini taşıyan rafların dikkat çekici şekilde belirginleşmiş. Farklı ilçelerdeki çeşitli satış noktalarında aynı tipte ihlal yönteminin kullanılması ‘düz paket’ uygulamasının etkisiz kılınması için sistematik bir endüstri müdahalesini düşündürüyor.”
Türkiye’de yılda 100 bin ölüm tütün kaynaklı
Türkiye tütün kontrolünde lider ve örnek ülke konumundayken, 2012’den beri bu mücadelenin gevşediğinin somut delilleri ortada. Her geçen gün sigara ve diğer tütün ürünlerin kullanımında artış yaşanıyor. DSÖ’nün yeni raporuna göre, en çok sigara içen ülkelerden biriyiz.
Tütün kullanım oranı erkeklerde yüzde 41’den 44’e, kadınlarda ise yüzde 13’den yüzde 19’a yükseldi. Türkiye’nin tütün kontrol politikasını sadece bireysel kısıtlayıcı önlemler üzerine kurması bunun önemli nedenlerinden biri.
Elbek şu değerlendirmelerde bulundu: “Araştırmamız, Türkiye’de mevcut satış noktalarının, sigara reklamlarının yapıldığı bir yere dönüştüğünü gösterdi. Ulusal mevzuatımızın yetersiz hükümlerine dahi uyulmuyor. Bu nedenle önümüzdeki yıllarda Türkiye’de tütün kontrolünün en önemli adımlarının satış ürünlerinde reklamı önlemek ve kapalı dolaplarda satılması olduğunu düşünüyoruz. Türkiye’nin tütün kontrolündeki başarısının, bireyde talep kısıtlayıcı önlemlerden ziyade üretimi ve tütün şirketlerinin karını azaltmaya yönelik politikalarda saklı olduğu kanaatindeyiz.”
Öte yandan söz konusu mevzuata aykırı davrananlara yönelik 20 bin TL para cezası ve 20 gün işletme kapatma cezası öngörülüyor.
