IŞİD’i yaratan Esed veya Suriye falan filan değil. IŞİD bir anlamda hep vardı. İdeolojisi bile, onun icadı değildir. Belirli bir ‘İslâm’ anlayışı olarak, ta başından beri, bir yerde duruyordu. Fazla taraftarı olmadığı için bir ‘hareket’ haline gelemiyordu.
“Garip ama gerçek” derler, bir ‘hareket’ haline gelmesine en önemli katkıda bulunan Amerika oldu. Sovyetler Birliği’ni Afganistan’da rezil etmek, çevresini yeşil kuşakla kuşatmak falan derken bir ucu Usame’de noktalanan bir Müslüman militanlığını modern teknolojiyle donattılar.
El Kaide’den hayat bulmuş dallardan biri de IŞİD. Militanları dünyanın dört bir tarafından geliyor –Batı ülkeleri de dâhil.
Bütün bunlarda Suriye’nin ve Esed rejiminin hiçbir ilgisi yok. Geçen gün New York Times’da iki kişi anlatıyordu, George Bush’un parlak Irak seferinden sonra olur olmaz hapishanelere –Irak’ta veya Amerika’da– tıkılan insanların oradaki gerçek militanlar tarafından nasıl eğitildiğini, yetiştirildiğini.
Bütün bu etkenler (ve burada sayamayacağım yığınla olgu) bir araya geldi ve tarihin bu anında ve bu yerde IŞİD adını alarak ortaya çıktı. Bu etkenler arasında Esed’in payı devede kulak kalır.
Onun için “Esed rejimi devrilmeden IŞİD sorunu çözülmez” yaklaşımının nesnel gerçeklikle ilgisi de yoktur. O rejimi devirmeyi kafasına takmış birinin ürettiği bahanedir bu ve kimseyi ikna etmez.
