Okura not:
Günün 11’i, Türkiye medyasındaki görüş ve yorum çeşitliliğini yansıtmak amacıyla hazırlanmaktadır. Aşağıda özetini bulacağınız yazıya yer vermemiz, içeriğini onayladığımız ve/veya desteklediğimiz anlamına gelmez.
Uluslararası Basın Enstitüsü’nün (IPI) bu yılki Dünya Kongresi Viyana’da toplandı.
Tema, özgür medyanın geleceğini savunmaktı.
Dünyanın dijital altyapısı artık birkaç devin elinde.
Google, Meta, Amazon, Microsoft, X…
Bilgi gündelik kullanıcıya bir avuç şirketin filtresinden geçerek ulaşıyor.
Peki bu oligarkların kurduğu sisteme ne isim vermeli?
Gazeteci ve dijital haklar uzmanı Dr. Courtney Radsch, bu düzene bir isim veriyor: Tekno-faşizm. Çünkü teknoloji şirketlerinin çoğunda mutlak karar verici bir yönetici var. Ne denetleniyorlar ne de devrilebiliyorlar. Radsch’e göre Elon Musk, Sam Altman ve benzeri figürler modern çağın ‘tek kişilik yönetim’ örnekleri.
Artık en doğru içerik değil, en çok kazandıran içerik görünür olacak. Algoritmalar sizi yankı odalarına hapsedecek. Dezenformasyonun dozu, farkında olmadan artacak.
Yapay zekâ araçları haberi üretenden değil, üründen ‘besleniyor’. Bir gazetecinin emeğini, başka kaynaklarla harmanlayıp kendi ürünü gibi sunuyor. Kaynak göstermiyor; kullanıcı da doğrudan siteye gitmiyor. Gelir, görünürlük, etki… Hepsi erime tehlikesiyle karşı karşıya.
Peki çözüm ne? İçeriğe erişimi kesmek mi? O da işe yaramıyor. Çünkü araçlar ne bulurlarsa onu kullanıyor. Kötü bilgiyle dolu forum ve tabloid haber içerikleri, özgün yanıtlar gibi paketlenip servis ediliyor. Gerektiğinde kaliteyi koruyabilmek için büyük ana akım yayıncılarla telif anlaşmaları yapılıyor. Ama bu kez küçük, bağımsız üreticiler sistemin dışına itiliyor. Bilginin çeşitliliği azalırken çoğulcu kamusal alan da tehdit altında kalıyor.
Eksik olan yasa değil, irade. Siyasi kararlılık. Kamu yararını gözeten bir vizyon. Teknolojiye yön veren ülkelerdeki mevcut (ya da müstakbel) iktidarların bu sorumluluğu üstlenmesi zor. O yüzden gazetecilere düşen görev net: Okur desteğini arkalarına alıp ‘tam saha pres’e geçmek. Yoksa tekno-oligarklar sadece haberleri değil, otokratik yönetimler için yurttaş üretme kılavuzlarını da yeniden yazacak.
