… Dolayısıyla ‘eksik demokrasi’ durumunun nedenlerinden biri de cemaatçiliği aşmış bir toplum olunmaması. Demokrasinin hiç olmadığı, devletin her alanda tek hükümran olduğu bir durumda bütün cemaatlerin kamusal alana ister istemez mesafeli kalacağını ve devlete kılcal damarlar üzerinden nüfuz etmeye çalışacaklarını hayal edebiliriz. Ancak devletin demokrasiyi kuşatma ve bastırma gücü azaldığında bu cemaatlerin doğrudan ve geniş katılımla kamusal alana hakim olma dürtüsünü gemlemek çok zor olabilir.
Kamusal alan artık fethedilecek bir kale, bir çatışma sahası olarak görülür. Kendi cemaatiniz hamle yapmazsa başka bir cemaatin eline geçebileceğinden ürkersiniz. Sağladığı tahakküm imkanı sayesinde cemaatinizin siyaseti kuşatmasından yarar sağlamak ister, belki bundan gurur duyarsınız. Tüm toplumu ve doğrudan siyasetin kurumsal yapısını ve aktörlerini etkilemeyi kim istemez? Bugüne kadar başkalarının bu imkanı kullandığını ve eline fırsat geçerse kullanacağını öngörmekte iseniz, sizin de aynı yola girmenizi ne engelleyebilir?
