Keyif için kitap okuyanların sayısı azalıyor. Oysa araştırmalara göre okumak hafızadan empatiye, ruh sağlığından bilişsel işlevlere kadar pek çok faydayla bağlantılı olduğunu gösteriyor.
İster Charles Dickens ister Jackie Collins okuyun, keyif için kitap okumak beyniniz için iyi olabilir. New Scientist’in aktardığına göre düzenli olarak kitap okumak; daha güçlü hafıza, daha fazla empati ve daha iyi ruh sağlığıyla ilişkilendiriliyor. Bunun nedeni okumanın beynin yapısı üzerindeki etkileri veya zaman içinde ‘bilişsel rezerv’ oluşturması olabilir.
Hollanda’daki Max Planck Psikodilbilim Enstitüsü’nden Falk Huettig, araştırmada yer almamasına rağmen okumanın beyin üzerindeki etkisini şöyle özetliyor: “Okumak sistematik bir egzersizdir.”
Fakat son 20 yılda keyif için kitap okuma oranı önemli ölçüde azaldı. Buna karşılık sosyal medyada geçirdiğimiz süre giderek artıyor.
Cambridge Üniversitesi’nden Barbara Sahakian ve meslektaşları, son çalışmalarında keyif için okumanın etkilerine ilişkin mevcut kanıtları bir araya getirdi. Araştırmacılar beş anket çalışmasıyla on binlerce kişinin takip edildiği sekiz uzun süreli araştırmayı inceledi.
Okumak beyinde nasıl bir etki yaratıyor?
İncelenen çalışmaların birçoğunda kitap okumak, beynin düşünme ve hafızayı destekleyen gri madde hacminin daha fazla olması ve farklı beyin bölgeleri arasındaki iletişimin güçlenmesiyle ilişkilendirildi.
Sahakian’a göre okuma, ‘bilişsel rezerv’ olarak adlandırılan kapasitenin gelişmesine bu yolla katkıda bulunuyor olabilir.
Bilişsel rezerv, beynin yaşlanmanın etkilerine karşı direnme ve meydana gelen hasara uyum sağlama kapasitesini ifade ediyor. Bu kapasitenin oluşmasında genetik faktörlerin yanı sıra yaşam tarzının da önemli rol oynadığı düşünülüyor.
Ruh sağlığıyla da bağlantılı
Okumanın faydaları yalnızca hafıza ve bilişsel işlevlerle sınırlı değil. Araştırmalar keyif için kitap okumanın daha iyi ruh sağlığıyla da bağlantılı olabileceğini gösteriyor.
İncelenen çalışmalardan birinde, çocukluk döneminde erken yaşlardan itibaren keyif için kitap okuyan gençlerin, duygu ve davranışların düzenlenmesiyle ilişkili bazı beyin bölgelerinde daha geniş yüzey alanına ve daha büyük hacme sahip olduğu görüldü.
Sahakian’a göre bu bulgular, gençlerin ruh sağlığının geçmiş yıllara kıyasla kötüleştiğine dair veriler düşünüldüğünde özellikle önem taşıyor.
Araştırmalar genel olarak keyif için okumayı daha düşük stres düzeyi, daha güçlü empati, daha iyi ruhsal iyilik hali ve daha az yalnızlıkla ilişkilendiriyor.
Çocukluk döneminde kitap okumak daha iyi dikkat, hafıza ve yürütücü işlevlerin yanı sıra akademik başarı ve daha az ruh sağlığı sorunuyla bağlantılı. İleri yaşlarda ise okumanın bilişsel gerilemeye karşı koruyucu olabileceğine dair bulgular var.
Kurgu okumak neden farklı olabilir?
Özellikle kurgu eserlerin bazı farklı faydaları olabilir.
Romanlar bizi kendi hayatımızda karşılaşmadığımız durumlara, insanlara ve bakış açılarına maruz bırakıyor. Böylece beynimize farklı yaşam olaylarına nasıl tepki verebileceğimizi adeta prova etme fırsatı sunuyor. Bu süreç, başkalarının düşüncelerini ve duygularını anlama becerimizi geliştirebilir.
Karakterlerle kurduğumuz bağ da yalnızlık hissini azaltmaya yardımcı olabilir.
Sahakian’a göre kurgu dışı metinler beynin farklı bölgelerini çalıştırıyor olabilir. Fakat hangi tür kitabı okuduğumuzdan daha önemli bir nokta var: “Önemli olan keyif için okumak. Çünkü böyle yaptığınızda daha sık ve daha uzun süre okuyorsunuz.”
Araştırma ‘Psychological Medicine’ adlı dergide yayınlandı.
