Göğüs hastalıkları ve halk sağlığı uzmanlarınca yapılan araştırmaya göre demokrasi, cinsiyet eşitliği, gelişmiş medeni haklar, ekonomik refah ve adil servet dağılımı, tütün kontrolünde başarıyla ilişkili.
Tobacco Induced Diseases’de yayınlanan araştırma Doç. Dr. Osman Elbek, Doç. Dr. Ahmet N. Emecen, Pelin D. Çetinkaya, Pelin Deniz ve Prof. Dr. Oğuz Kılınç tarafından yapıldı.
Bu, meseleyi sosyal ve ekonomik faktörler perspektifiyle değerlendiren az sayıdaki araştırmadan biri oldu. Çalışma, Türk Toraks Derneği 29’uncu Kongresi’nde de Ulusal Akciğer Sağlığı Ödülü aldı.
Araştırmada tütün tüketimi ve kontrolü konusunda çeşitli özelliklere sahip Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 31 ülkenin (Amerika Birleşik Devletleri, Arjantin, Avustralya, Bangladeş, Birleşik Krallık, Brezilya, Çin, Danimarka, Endonezya, Filipinler, Fransa, Hindistan, Hollanda, İtalya, İspanya, İzlanda, Japonya, Kanada, Katar, Mauritius, Meksika, Norveç, Rusya, Şili, Suudi Arabistan, Vietnam, Yeni Zelanda ve Yunanistan) verileri analiz edildi.
Görüldü ki işsizlik, gelir eşitsizliği, hakların zayıflığı ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği arttıkça sigara içme oranları da yükseliyor.
Sağlık harcamalarının yüksek, insanların daha iyi yaşam koşullarına sahip olduğu, yolsuzluğun daha düşük, hukukun ve demokrasinin daha güçlü olduğu ülkelerdeyse sigara içme oranı düşüyor.
Ayrıca sigara kullanımındaki artış da işsizlik ve eşitsizlik gibi sorunların arttığı ülkelerde daha yüksek. Özgürlükler, demokrasi, ekonomik refah ve sağlık yatırımlarının daha güçlü olduğu ülkelerdeyse sigara kullanımı zaman içinde azalıyor.
MPOWER politikaları önemli ancak yetmeyebilir
Dünya Sağlık Örgütü’nün tütün kontrolü için önerdiği MPOWER politikaları (tütün kullanımının izlenmesi, insanların dumanından koruması, kullanımını bırakmaya yardımcı olma, tehlikeleri konusunda uyarma, reklamı, tanıtımı ve sponsorluğuna yönelik yasakların uygulanması ve tütün vergilerinin artırılması) mücadelede önemli fakat yeterli değil.
Araştırmaya göre etkili bir tütün kontrolü için işsizliği azaltmak ve kamu refahını iyileştirmek de yetmiyor. Aynı zamanda devletlerin demokratik standartlarını yükseltip vatandaşların haklarını talep etme yeteneklerini geliştirmesi ve toplum genelinde hem ekonomik hem de cinsiyet eşitliğini hedefleyerek sosyal özgürlükleri genişleten kamu politikaları da lazım.
Araştırmacılardan Doç. Dr. Elbek, Diken’in sorularını yanıtladı. Elbek demokrasi, cinsiyet eşitliği, gelişmiş medeni haklar, ekonomik refah ve servetin adil dağılımının, tütün kontrolünün başarısıyla ilişkili bir kez daha ortaya koyduklarını söyledi.
Türkiye 2022’ye kadar örnek ülkeydi
Elbek, Türkiye’nin 2011’e kadar MPOWER politikalarını mevzuatına en kapsamlı şekilde ilk aktaran ülkelerden olduğunu, başarıyla yürüttüğünü, örnek gösterilerek ödüllendirildiğini hatırlattı.
Araştırmacı şöyle devam etti: “Ancak 2012’den itibaren tütün tüketimi hızla arttı. Bir yandan tütün endüstrisinin fonladığı bazı paravan yapılar MPOWER’ın çalışmadığını, Türkiye örneğini göstererek iddia etti.
Biz de MPOWER devam ederken bu artışının sebeplerinin ne olacağını düşünmeye başladık. ‘Acaba yetersiz mi kalıyor?’ sorusunu sorduk. Diğer yandan MPOWER stratejilerini hayata geçirmeseler de Kuzey Avrupa ülkeleri tütün kontrolünde çok başarılı oldu. Bu nedenle başka faktörlere de bakmak istedik.”
‘Ekonomik eşitlik ve demokrasiyi geliştirmeden artışı durduramayız’
Ülkelerin sağlık politikalarının demokratikleşmenin, ekonomik refahın ve bunun toplumun farklı kesimlerine eşitlikçi dağılmasından azade olamayacağını vurgulayan Elbek şunları söyledi:
“Demokrasiniz kötüleşirken, refahınız düşerken veya toplumsal eşitsizlik derinleşirken tütün kontrol politikaları da iyiye gitmiyor.
Yurttaşın, kadınların, kırılgan grupların seslerini çıkarabildiği, savunmasızların sesinin daha fazla duyulduğu, ekonomiden ve demokrasiden daha çok hak talep edilebildiği yerlerde hem tütün kontrolü iyi gidiyor hem de örneğin anneler ya da bebekler ölmüyor.”
Elbek gelir artışı ile eşitlikçi dağılımın tütün kontrol politikasında birebir ilişkili olduğunu söyledi: “İşsizliği önleyemiyorsanız tütün kontrolünde başarıya ulaşamıyorsunuz. Çünkü işsizliğin artışı tütün kontrolünü olumsuz etkiliyor. Ekonomik eşitlik ve demokrasiyi derinleştirecek politikalarla tütün kontrolünü buluşturmamız lazım. Yoksa bu artışı durduramayız.”
