Türk Tabipleri Birliği (TTB) Uzmanlık Dernekleri Eşgüdüm Kurulu (UDEK) çocukluk çağı aşılarını yaptırmayan ailelerin sayısının yüz binlere, 0-4 yaş grubunda aşı devamsızlığının da yüzde 10’a yaklaştığı konusunda uyardı.
Ülkemiz genelinde kızamık ve boğmaca vakalarındaki yükselişin ulusal bağışıklama sistemindeki kırılganlığı açıkça gösterdiği ifade edildi.
Kurul bu açıklamayı Dünya Bağışıklama Haftası nedeniyle yaptı. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) bu yıl için ‘Her nesil için aşılar’ temasını belirledi.
Milyonlarca hayat kurtarıyor
Uluslararası bilimsel veriler aşıların etkinliğini net biçimde ortaya koyuyor. 1974-2024 arasında yürütülen aşılama programları, 146 milyonu beş yaş altı çocuklar olmak üzere, dünya genelinde yaklaşık 154 milyon ölümü önledi.
Aşılar küresel bebek ölümlerindeki azalmanın yüzde 40’ını sağladı ve toplam 10,2 milyar sağlıklı yaşam yılı kazandırdı.
Günümüzde aşılar sayesinde her dakika yaklaşık altı çocuğun hayatı kurtuluyor. Bugüne kadar kızamık aşısı 93,7 milyon, tetanoz 27,9 milyon, boğmaca aşısı 13,2 milyon ve BCG 10,9 milyon yaşam kurtardı.
Polio (çocuk felci) aşısıysa 1,6 milyon yaşamı kurtarmasının yanı sıra 20 milyondan fazla insanın da felç kalmasını önledi. Tüm bu veriler bağışıklamanın bireysel ve toplumsal düzeyde sağladığı yararın somut kanıtları.
Küresel azalma var
Ancak tüm bu kazanımlara rağmen güncel veriler aşılama konusunda küresel düzeyde bir gerilemenin olduğunu gösteriyor.
2024’te 14,3 milyon çocuk hiçbir aşıya ulaşamadı (sıfır doz). Dünya genelinde bebeklerin yalnızca yüzde 85’i DTP3 (difteri-tetanoz-boğmaca) aşısının üç dozunu tamamlayabildi.
Çocuklarınsa yalnızca yüzde 84’ü ilk doz kızamık aşısıyla aşılanabildi. 20,6 milyon çocuk kızamık aşısının ilk dozunu alamadı. HPV, sarı humma, hemofilus, pnömokok ve rotavirüs aşılarında kapsayıcılıksa hedeflerin çok gerisinde.
Aşıyla önlenebilir hastalıklar dünya genelinde hâlâ ciddi tehdit oluşturuyor. Sadece 2024’de dünyada 359 binden fazla kızamık vakası bildirildi. Boğmaca, difteri ve polio riskiyse küresel düzeyde arttı.
Pandemi aşıyla ilgili yanlış bilgilerin yayılmasını hızlandırdı
Kurul benzer kaygı verici tablonun ülkemiz için de geçerli olduğuna dikkat çekti:
“Uzun yıllar yüksek aşılama oranları sayesinde kontrol altına alınan hastalıklar ne yazık ki son yıllarda yeniden artışa geçti. Aşıya duyulan güvenin azalması özellikle 2015 itibaren belirginleşmiş, sosyal medya aracılığıyla yayılan yanlış bilgiler ve pandemi tartışmaları bu süreci hızlandırdı.”
Mevcut resmi verilerin, bölgesel farklılıklar ve nüfus kaydı olmayan çocuklar nedeniyle gerçek tabloyu yansıtmadığı ifade edilen açıklamada şöyle devam edildi:
“Bu noktada şeffaflık ve hesap verebilirlik hayati önem taşıyor. Sağlık Bakanlığı’nın yürüttüğü çalışmalara rağmen aşı yaptırmayan ailelerdeki artış, güvende azalma ve hastalıklardaki yükseliş mevcut stratejilerin yetersiz kaldığını ortaya koyuyor.
Öte yandan aşı tereddüdü ya da reddine yönelik var olan ulusal verilerin bağımsız, ayrıntılı ve düzenli paylaşılmaması durumun gerçek boyutunun değerlendirilmesini güçleştiriyor.”
Topluma çağrı: Yanlış bilgilere değil, bilimsel gerçeklere sarılın
UDEK bağışıklamayla ilgili Sağlık Bakanlığ’ına şu çağrıyı yaptı:
“Bağışıklama programlarında şeffaflığı ve bilimsel yaklaşımı acilen güçlendirin. Aşı oranları, bölgesel farklılıklar ve hastalık yüküne ilişkin güncel, doğrulanabilir verileri düzenli olarak kamuoyuyla paylaşın.
Sağlık çalışanlarını destekleyin, açık ve empatik iletişimi teşvik edin. Aşı kararsızlığı ve dezenformasyonla, bilimsel veriye dayalı, çok boyutlu mücadele stratejileri geliştirin. Gerektiğinde yasal düzenlemelerle toplum sağlığını koruyun. Aşılara adil ve eşit erişimi sağlayın.
Kurul topluma da çağrıda bulundu:
“Aşıların nesiller boyu koruma sağladığını unutmayın. Çocuklarınızı zamanında ve eksiksiz aşılatarak aile ve toplum sağlığına katkıda bulunun. Yanlış bilgilere karşı bilimsel gerçeklere sarılın. Sağlık çalışanlarının yanında olun ve hem çocuklarınızın hem de toplumun sağlığı için bağışıklama hizmetlerini destekleyin.”
