‘Başkanlık sistemi’nin oylanacağı referanduma kısa süre kala anket şirketleri olağanüstü hal (OHAL) altında sandığa gidilmesinin anket sonuçlarında sapmalara neden olabileceğini vurguladı.
Deutsche Welle’den Seda Sezer Bilen’in haberine göre referandumda ‘Evet’ ve ‘Hayır’ oyları bir hafta kalmasına rağmen hala başa baş gidiyor. Şu zamana kadar yapılan anket sonuçlarına göre, ‘Evet’ oyları az farkla önde gibi görünse de Sonar Araştırma hala ‘Hayır’ın önde olduğu görüşünde.
Avrupa’yla kriz ‘Evet’e yaradı
Anket şirketlerinin üzerinde uzlaştığı bir konu da Hollanda ve Almanya’yla yükselen referandum krizinin ‘Evet’ oylarını artırmış olması.
Metropoll’den Özer Sencar, “Mart ayında araştırma yaptığımız günlerde bu Hollanda ve Almanya krizi oldu. Onun etkisiyle ‘Evet’ler biraz daha öne çıktı ama benim kanaatim bıçak sırtı durum devam ediyor” dedi.
Gezici Araştırma’dan Murat Gezici, “Ülkenin bekası ile ilgili sorun olduğunu düşünen seçmenin oranı yüzde 60 civarında. Son dönemde Türkiye’de yapılan siyasi propaganda da seçmeni ‘Evet’e ikna etmede haçlı, haçla hilalin karşı karşıya geldiğini, ülkeye haçlı seferleri düzenleniyor tarzı söylemlerin çok ciddi etki yaptığı görülüyor” diye konuştu.
ANAR’dan İbrahim Uslu krizin ‘Evet’ oylarını etkilediğini kabul etse de, Avrupa’daki seçmenin Türkiye’deki ortalamaları birkaç puan etkileme potansiyeline sahip olduğunu hatırlattı.
OHAL faktörü
Şirketlerin dikkat çektiği bir diğer konu da olağanüstü hal altında sandığa gitmenin seçmen davranışları üzerindeki etkisi.
Sonar’ın başkanı Hakan Bayrakçı olağanüstü halin anketlerde sapmaya yol açabileceğini, çünkü devlet memurlarının bu şartlar altında ‘Hayır’ oyu verse bile bunu açık etmeyeceğini kaydetti: “Hayır’ın birkaç puan farkla önde çıkacağını düşünüyorum. Hatta 52-53 bile çıksa şaşırmam. Çünkü kararsızları ya da görüş belirtmeyenleri oransal dağıtmak bu seçimde son derece yanlış, çünkü olağanüstü hal var. İki buçuk milyon devlet memuru var, elli milyon seçmenin içinde. Bu yüzde 4’ün hiçbir ankette Hayır diyeni yok. Memurların anketlerine bakıyorum, hiç hayır diyen yok.”
Metropoll’den Özer Sencar da olağanüstü halin anketlerde büyük sapmalara neden olabileceği görüşünde: “Türkiye’de belki şimdiye kadar 1 Kasım öncesinden de daha yoğun olmak üzere insanlarda anketlere katılımda hem isteksizlik var hem de doğruyu söylememe eğilimi var. Dolayısıyla anketlere bakarak anket sonuçlarına bakarak isabetli bir tahminde bulunmanın mümkün olmadığını düşünüyorum.”
Anar’dan İbrahim Uslu bu görüşe karşı çıkarken, insanların kanaatlerini sosyal çevre nedeniyle bilinçli gizlediği görüşünde.
Kararsızlar ve sandığa gitmeyecekler
Yine araştırmacılar bir diğer faktörün de AKP’li kararsızlar, muhafazakar Kürtler ve MHP’li seçmenler olduğunu düşünüyor.
Yüzde 13 civarında kararsız olduğunu vurgulayan Özer Sencar “Kararsızların önemli bir kısmı, yüzde 40 kadar bir kısmının Evet’e doğru kayabileceğini düşünüyorum” derken, bunun da sonucu önemli ölçüde etkileyeceğini kaydetti.
Kararsızların yüzde 10 civarında olduğunu söyleyen Adil Gür ise bunlardan sandığa gitmeyeceklerin payı çıkarıldığında gerçek kararsızların oranının sadece yüzde 3-4 civarında olduğunu savundu: “Türkiye’de her seçim döneminde gizlenen seçmen olur, seçimin kaderini etkilemez.”
Sonar’dan Hakan Bayrakçı ise en keskin iddianın sahibi. Bayrakçı’ya göre MHP seçmeninin yüzde 90’ı ‘Hayır’ diyecek.
Kürt seçmenlerin tercihi ne?
Anket şirketlerinin üzerinde en çok ayrıştığı konu ise Kürt seçmenler.
Özer Sencar’a göre son bir buçuk yılı çatışma ve operasyonlar, yerle bir olan kentler ve göçle yaşayan Kürtler arasındaki muhafazakar AKP seçmeni referandum sonucunu belirleyebilir.
Bayrakçı Kürtlerin ‘Hayır’ diyeceğini belirtirken, Murat Gezici de Kürtlerin en dindar kesim olduğu için yüzde 60-65 oranında ‘Evet’ diyeceğini iddia etti.
A&G Araştırma’dan Gür de referandumda Kürtlerden ‘ciddi’ miktarda ‘Evet’ oyu çıkacağını savunarak, “7 Haziran’da Kürt seçmenlerin yüzde 50’den fazlası HDP’yi tercih etmişti. Ancak 1 Kasım’da bu tercih değişti. AK Parti Kürtlerden neredeyse HDP kadar oy aldı. Bu referandumda Kürtlerin çoğunluğu evet diyecek” dedi.
