ABD Başkanı Donald Trump, İran’la gerilimin devam ettiği Hürmüz Boğazı’nda ABD’nin faaliyetlerini engellemesi halinde Umman’ı ‘bombalayacaklarını’ belirtti.
Fox News’e konuşan Trump, ABD’nin Hürmüz’deki faaliyetlerine müdahale etmesi ihtimali ilişkin “Umman önümüze çıkarsa, onları fena halde bombalarız” diye yanıt verdi.
ABD başkanı ayrıca İran Devrim Muhafızları Ordusu yetkilileriyle gizli bir iletişim kanalları olduğunu söyledi.
BBC’nin aktardığına göre Devrim Muhafızları ABD’le görüşmeler yürüttüğü iddiasını reddetti. Ancak İranlı yetkililer bugün (17 Ağustos) Hürmüz Boğazı’ndan geçiş konusunda Umman’la bir anlaşmayı sonuçlandırmaya çok yaklaştıklarını açıkladı.
Bu arada, 60 günlük Mutabakat Zaptı bugün sona eriyor. Söz konusu belge, nihai bir anlaşmaya varmak amacıyla daha fazla görüşme yapılması konusunda ABD ile İran’ın imzaladığı bir taahhüttü.
Bu çatışmada tarafsız bir ülke olduğunu belirten Umman, çatışmaların başlamasından bu yana İran’ın düzenlediği çok sayıda saldırıya maruz kaldı. Bununla birlikte Hürmüz Boğazı’nın diğer yakasındaki Umman, şu anda boğazın yeniden açılması için İran’la yürütülen müzakerelerde rol oynuyor.
ABD ve İsrail’in şubatta İran’a saldırmasının ardından Tahran, dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğalgazın yaklaşık beşte birinin geçtiği bu hayati su yolunu büyük ölçüde kapatmıştı. Boğazın yeniden açılması, görüşmelerin temel başlıklarından biri olmuştu.
Trump röportajda mutabakatın süresinin dolmasına ilişkin Tahran yönetiminin ‘teslim olması gerektiğini’ söyleyerek “Acelem yok” dedi.
İran-ABD çatışmaları ve Tahran ile Maskat’ın Hürmüz Boğazı görüşmeleri
İran ile ABD arasında 14 Haziran’da Pakistan arabuluculuğunda varılan mutabakatın ilk aşamasında ABD’nin İran’a ait dondurulmuş varlıkları serbest bırakması karşılığında Hürmüz Boğazı’nın açılması ve İran’ın bu stratejik su yolundan geçişlerden 60 gün boyunca ücret almayacağı kararlaştırılmıştı.
ABD, mutabakatın imzalanmasının ardından İran’ın dondurulmuş varlıklarını serbest bırakmamış ve Hürmüz Boğazı’ndan geçişler için Umman kara sularından alternatif rota belirlemişti.
ABD’nin bu adımlarını mutabakatın ihlali sayan İran, Boğaz’dan geçişleri kısıtlayarak ‘izinsiz geçmeye çalışan’ bazı gemileri vurmuştu.
Mutabakata rağmen iki ülke arasındaki gerginlik, 8 Temmuz’da Hürmüz Boğazı çevresinde şiddetli çatışmaların başlamasına yol açmış ve yaklaşık iki hafta devam etmişti.
İran, Hürmüz Boğazı’na kıyısı olan Umman’la gemiler için güvenli geçiş yolları belirlenmesi amacıyla yeniden görüşmelere başlamıştı.
Hürmüz Boğazı neden önemli?
Basra Körfezi’nin ağzındaki dar su yolu Hürmüz Boğazı, Ortadoğu’daki petrol ve LNG’yi (sıvı doğalgaz) Umman Denizi ve Hint Okyanusu’yla dünya pazarlarına ulaştırıyor.
Boğaz, küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin sağlandığı kritik bir deniz yolu. Bölgedeki petrol üreticilerinin günlük 17-20 milyon varil ham petrol ve kondensatı Hürmüz Boğazı’ndan küresel piyasalara gönderiliyor.
Hürmüz Boğazı’nın tam bir merkezi kontrol otoritesi bulunmuyor. Tankerler, İran ve Umman’ın karasularından geçiyor.
İran, ticari gemilere serbest geçiş hakkı tanıyan Birleşmiş Milletler (BM) anlaşmasını imzalamış olsa da henüz onaylamamıştı. Petrol ve doğalgazda yüzde 90’ın üzerinde dışa bağımlı olan Türkiye de enerji fiyatlardaki yükselişten etkilenecek ülkelerin başında geliyor.
Hürmüz Boğazı’ndan geçen LNG ticaretinin büyük kısmını Çin başta olmak üzere Asya’daki alıcılar oluştururken küresel gaz piyasalarında tedarike yönelik olası aksaklıklar Avrupa başta olmak üzere fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.
