AYTUĞ ÖZÇOLAK
@aytugozcolak
Mevcut bakanların AKP’den milletvekili seçilmesinin ardından yeni kabinenin açıklanması bekleniyor. Ekonomide politika değişikliğine gidilip gidilmeyeceği, eski Maliye bakanı Mehmet Şimşek’in dönüp dönmeyeceği merak konusu.
Şimşek’in Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın aksine ekonomide piyasa dostu ve ortodoks görüşleri olduğu biliniyor.
Peki son günlerin tartışılan ismi Mehmet Şimşek kim? Bakanlığı döneminde ekonomide neler yaşandı?
‘Gercüşlü Mehmet’
Mehmet Şimşek Batmanlı Kürt bir ailenin dokuzuncu çocuğu. 1967’de doğduğu Gercüş’ün Arıca köyünden 1988’de ayrılarak Ankara’ya gidiyor. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’de iktisat okuyor. Ardından Etibank bursuyla İngiltere’ye gidiyor ve Exeter Üniversitesi’nde finans ve ekonomi alanında yüksek lisans yapıyor.
Bankacılık sektörüne atılacağı 1997’den önce dört yıl ABD’nin Ankara büyükelçiliğinde kıdemli ekonomist olarak çalışıyor, Türkiye ekonomisi üzerine analizler yazıyor.
Daha sonra ABD ve Türkiye’de çeşitli bankalarda çalışıyor. 2005’te, çalıştığı yatırım bankası Merrill Lynch’te Avrupa, Ortadoğu ve Afrika bölgesi ekonomik ve stratejik araştırmalar bölümü başkanlığına atanıyor.
Şimşek bu dönemde Türk basınının ilgisini çekmeye başlıyor. 2005’te Hürriyet’in ‘Gercüşlü Mehmet, Merrill Lynch’in zirvesine tırmanıyor’ başlığıyla yayımladığı röportajda henüz iktidarının ilk yıllarındaki AKP hükümetiyle ilgili şu yorumlarda bulunuyor: “AK Partililerin öğrenme eğrisi çok yüksek çıktı. Makro ekonomiyi yönetecek entelektüel sermayeleri de yok sanılıyordu. AK Parti bu endişeyi kısa sürede giderdi.”
‘Size paranın babasını getirdim’
Ardından dönemin başbakanı Tayyip Erdoğan, Şimşek’le görüşüyor ve ekonomi yönetimine davet ediyor. Teklifi kabul eden Şimşek, AKP’den Gaziantep milletvekili seçilerek Meclis’e gireceği 2007 öncesinde Erdoğan tarafından miting meydanlarında şöyle tanıtılıyor: “İşte size paranın babasını getirdim.”
Şimşek, kurulan hükümette iki yıl boyunca sürdüreceği ekonomiden sorumlu devlet bakanlığı görevine getiriliyor.
Dikkat çeken açıklamaları
Şimşek ekonomi yönetimindeki ilk yılında, 2008 ekonomik krizi sürecinde rekor seviyeye ulaşan Türkiye’deki işsizlik oranıyla ilgili “Türkiye ekonomisi yılda 700 bin kişiye iş bulmak zorunda. Bulamadığımız için işsizlik oranı hızla artıyor ve artmaya da devam edecek” diyor.
‘İngiliz Mehmet’
Şimşek’in İngiltere vatandaşlığı da bulunuyor. 2009’da dönemin CHP grup başkanvekili Kemal Kılıçdaroğlu, bunu vurgulayarak “Kemal Unakıtan’dan sonra şimdi bir bakan daha var. İngiliz Mehmet. İngiliz Mehmet’in kız kardeşi de yeşil kartlı” diyor. Şimşek de “Anayasanın ve Vatandaşlık Kanunu’nun verdiği hak uyarınca ve ilgili makamlardan izin alarak çifte vatandaş oldum” diye cevap veriyor.
2007’de Ali Babacan’dan devraldığı ekonomiden sorumlu devlet bakanlığı görevini 2009’da tekrar Babacan’a devrediyor ve altı yıl boyunca sürdüreceği Maliye bakanlığı görevine başlıyor.
Wikileaks belgelerinde
2010’da sızdırılan Wikileaks belgelerinde dönemin ABD hazine bakan yardımcısı David Cohen’le Mehmet Şimşek’in bir görüşmesine ilişkin belgeler yer alıyor. Belgelerde iddia edilen görüşmede Türkiye ekonomisine dair çeşitli değerlendirmeler yer alıyor.
TEKEL işçileriyle ilgili tepki çeken açıklamalar
Şimşek’in 2010’un ilk aylarında Türkiye gündemine oturan TEKEL işçi eylemine dair yorumları tepkilere yol açıyor. Bir konuşmasında “Hükümetin bir hatası varsa merhametten kaynaklanıyor” derken başka bir konuşmada “Bol keseden maaş verme dönemi bitti” ifadelerini kullanıyor.
‘Deprem vergileri duble yollara gitti’
2011’de Van’da meydana gelen ve 644 kişinin yaşamını yitirdiği depremin ardından kamuoyunda cevabı aranan deprem vergilerinin nereye harcandığı sorusu kendisine sorulunca Şimşek şöyle yanıt veriyor: “Duble yollara gidiyor, demiryollarına, havayollarına, çiftçimize, eğitime gidiyor.”
Aynı dönemlerde tütün mamullerine zamla ilgili “Bu artışları bir vergi artışı ve bir zam olarak görmemek lazım. Tamamen güncelleme olarak görmek lazım” açıklaması da tartışma konusu oluyor.
Kanal İstanbul’a sıcak bakıyor
Şimşek, Erdoğan’ın ‘çılgın proje’ olarak duyurduğu ve muhalefetin tepkilerine yol açan Kanal İstanbul projesiyle ilgili 2011’de şu yorumda bulunuyor: “Türk turizmine, ekonomisine ve İstanbul’a yapacağı katkıdan hemen bir hayal kurmaya başladım, ikinci bir Boğaz’ın nasıl olabileceğine ilişkin… Onun için maliyetler bence çok önemli olmaz.”
‘Makam aracı çerez parası bile değil’
Şimşek, 2015’te tartışma konusu olan dönemin Diyanet başkanı Mehmet Görmez’in 1 milyon liralık makam aracıyla ilgili “Araç saltanatı diye ortalıkta bu işin istismarını yapanlar, topu topuna genel müdür ve üstünden bahsediyor. Taş çatlasa 2 bin genel müdür var. Hadi 40 müsteşar ve 100 müsteşar yardımcısı olsa abartıyorum, 26 bakan bunların hepsini toplasanız Türkiye’nin milli gelirinde, bütçesinde çerez parası değil, çerez” diyor.
Bakanlığı döneminde ekonomide ne oldu?
Altı yıllık Maliye bakanlığı 24 Kasım 2015’te sona eren Şimşek, yüzde 14’le devraldığı işsizlik oranını yüzde 10,3’le, 1,55’le devraldığı dolar/TL kurunu 2,87’yle, 271 milyar dolarla devraldığı Türkiye’nin toplam dış borcu miktarını 398 milyar dolarla devretti. Türkiye’de kişi başına düşen milli gelirse 2009’da 9 bin 85 dolarken 2015’te 11 bin 85 dolara seviyesindeydi.
Bakanlığın ardından
Maliye bakanlığının ardından Şimşek, Ahmet Davutoğlu ve Binali Yıldırım’ın başbakanlıkları döneminde başbakan yardımcılığı yaptı. Bu görevi 9 Temmuz 2018’de, dört dönemdir sürdürdüğü milletvekilliği görevi de 16 Mayıs 2018’de sona erdi.
Zaman zaman eleştirdi
Şimşek 2015 kasımından 2018 temmuzuna kadar sürdürdüğü başbakan yardımcılığı görevi sırasında hükümetin ekonomi politikalarına dair zaman zaman eleştiriler getirdi:
21 Kasım 2016: Twitter mesajı: “Döviz kuru, en az faiz, enflasyon ve ücretler kadar önemli bir barometredir…”
24 Mart 2018: İş insanlarına hitaben: “Aman borçlanmayın, tedbir almak zorundayız.”
Şimşek’in bu açıklamasından altı gün sonra Cumhurbaşkanı Erdoğan, Şimşek’e tepki göstererek şu ifadeleri kullanmıştı: “Ortada bu denli büyük bir başarı var. Hala bunlar konuşuluyor. Bir insan kendi ayağına kurşun sıkabilir mi? Bu psikolojik üstünlüğü uluslararası camiaya vermesi gereken arkadaşlarım bu tür yanlışı yaparsa bunun affedilir yanı olamaz.”
Erdoğan’ın bu konuşmasının ardından Şimşek’in istifasını sunduğu, dönemin başbakanı Binali Yıldırım’ın araya girerek istifaya engel olduğu iddia edilmişti.
9 Mayıs 2018: “Reel ekonomik faaliyet düzeyinden kopuk, para piyasaları ve döviz piyasalarındaki gelişmelerin son bulacağına inanıyorum.”
Tweet’le Veda
Şimşek, yeni kabinede yer almamasının ardından 10 Temmuz 2018’de “Hakkınızı helal edin” diye tweet attı. Tweet’te şunlar yazıyordu: ”Siyasete adım attığım 2007’den beri geride bir hoş sada bırakmaya gayret ettim. Ülkemiz ve milletimiz için gece gündüz çalıştık. Bugün görevimi yeni arkadaşlara onurla devretmenin huzuru içindeyim. Lütfen hakkınızı helal ediniz. Hoşçakalınız…”
Ali Babacan’la hareket edeceği iddiası
Uzun süre Şimşek’le birlikte hükümette çalışan ve Şimşek’le benzer anlayışları olduğu düşünülen Ali Babacan da, yeni bir siyasi hareket kurma düşüncesiyle 8 Temmuz 2019’da AKP’den istifa etti. 10 Temmuz’da Şimşek, kendisine yöneltilen “Babacan’la birlikte hareket edebileceğiniz şeklinde yorumlar var, ne diyorsunuz” sorusuna “Zamanı gelince konuşuruz” yanıtını verdi. 12 Temmuz’daysa AKP genel merkezinde Cumhurbaşkanı Erdoğan’la görüştü. Şimşek, daha sonra Babacan’ın kurduğu DEVA Partisi’nde yer almadı.
