Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK), parlamenter sistemle karşılaştırdığı başkanlık sistemiyle yönetilen ülkelerde işçi haklarının gerilediğini, insani gelişmenin de az olduğunu ortaya koydu.
DİSK’in karşılaştırmalı olarak hazırladığı Başkanlık ve Parlamenter Rejimlerde İşçi Hakları ve İnsani Gelişme Raporu’nda Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) istatistiki veri tabanı ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından hazırlanan İnsani Gelişme Endeksi (HDI) verilerinden yararlanıldı. Söz konusu verilerde çalışma hakları, işgücü piyasaları, okuryazarlık oranı, eğitim ve yaşam kalitesi, eşitsizlik gibi ölçütler yer alıyor.
‘Başkanlıkta hak ihlali ve çalışma süresi daha fazla’
Raporda, temel işçi hakları ve sendikal hakların başkanlık sisteminde daha yoğun biçimde ihlal edildiği, sendikalaşma oranının az olduğu, çalışma süresinin daha yüksek olduğu, iş cinayetlerinin ve cinsiyet eşitsizliğinin daha fazla olduğu belirtildi.
Parlamenter sistemde demokratik katılım kanallarının daha fazla olduğu kaydedilen raporda, bu sistemin işçi hakları ve sendikal haklar bakımından daha gelişkin olduğu vurgulandı.
Madde madde başkanlık sisteminde işçinin hali
Raporda yer alan bulgular şöyle:
* Başkanlık rejimine sahip ülkelerde temel işçi hakları ve sendikal haklar daha yoğun biçimde ihlal ediliyor.
* Sendikal hakların en güvencede olduğu ülkelerin yüzde 84’ü parlamenter rejime sahip ülkeler.
* Sendikal hakların en ağır biçimde ihlal edildiği ülkelerin yüzde 71’i başkanlık ve yarı başkanlık rejimine sahip.
* Başkanlık rejiminde sendikalaşma ve toplu sözleşme kapsamı parlamenter rejime göre çok daha düşüktür.
* Parlamenter rejimlerde ortalama sendikalaşma oranı yüzde 29 iken, başkanlık rejimlerinde yüzde 12 düzeyinde.
* Parlamenter rejimlerde toplu sözleşme kapsamı yüzde 48 iken, başkanlık rejimlerinde yüzde 27.
* Başkanlık rejiminde işçiler daha uzun çalışıyor ve ‘iş kazaları’ sonucu daha çok ölüyor.
* Başkanlık rejimlerinde ortalama çalışma süresi 42.5 saat iken, parlamenter rejimlerde 37.6 saat.
* Başkanlık rejimlerinde ölümlü iş kazası oranları parlamenter rejimlerin iki katından fazlar.
* Başkanlık rejimlerinde 100 bin işçide ölümlü iş kazası oranı 5.2 iken, parlamentere rejimlerde bu oran 2.4’e düşüyor.
* Başkanlık rejimlerinin insani gelişme karnesi zayıf. Çok yüksek insani gelişme grubundaki ülkelerin yüzde 82’si parlamenter rejime sahip.
* Düşük insani gelişme grubundaki ülkelerin yüzde 88’inde başkanlık ve yarı başkanlık rejimi var.
* Başkanlık rejimlerinde ortalama ömür daha kısa. Parlamenter rejimlerde doğuşta ortalama ömür beklentisi 76 iken, başkanlık rejimlerinde 67.
* Başkanlık rejimleri gelir dağılımı açısından daha eşitsiz: Başkanlık rejimlerinde en yoksul yüzde 20 ile en zengin yüzde 20 arasındaki fark 10 kat iken, parlamenter rejimlerde bu fark 6.7 kata düşüyor.
* Başkanlık rejimleri toplumsal cinsiyet açısından da daha eşitsizdir. Başkanlık rejimlerinde toplumsal cinsiyet eşitsizliği endeksi iki kat daha yüksek.
