MESUDE DEMİR
@mesudedemirr
Adını İstanbul’dan alan Türkiye’nin ilk ve tek yapay kalp geliştirme projesi iHeart 2 (Istanbul Heart) ileri hayvan deneylerinde kullanıldı.
Yaklaşık 17 yıl önce başlayan projenin seyri, ülkede tıbbi cihaz geliştirmenin güçlüklerini tek başına anlatıyor.
Minyatür yapay kalp pompası prototipinin geliştirilmesine 2007’de Yeditepe Üniversitesi’nde başlandı. Projenin tıbbi desteğini kalp ve damar cerrahı Prof. Dr. Süha Küçükaksu verdi. Mühendisler Yeditepe Üniversitesi’nden Prof. Dr. Nilüfer Eğrican, Koç Üniversitesi’nden Prof. Dr. Dr. İsmail Lazoğlu, Sabancı Üniversitesi’nden bir mühendisin de katkılarıyla ilk prototipi geliştirdi.
100 bin lirayla başladı
Küçükaksu’nun hayal ettiği bu projeye ilk inanan ve o dönem dönemin parasıyla 100 bin lira veren Yeditepe Üniversitesi’nin kurucusu Bedrettin Dalan’dı. Üstüne TÜBİTAK’tan da 400 bin liralık araştırma bütçesi alınabilmişti. Ancak Dalan’ın FETÖ’nün Ergenekon kumpasında adı geçince ülkeden ayrılmasıyla proje ilk sekteye uğradı.
Ekipten ayrılanlar, çalıştıkları yerler değişenler oldu. Ancak çalışmalar Koç Üniversitesi’nin desteği, Lazoğlu ve Küçükaksu’nun umutlu çabalarıyla sürdü.
200 gram ağırlığında, dakikada 5 litre kan pompalıyor
Yerli proje tüm güçlüklere rağmen, teknolojideki yenilikleri yakalamaya çalışarak adım adım ilerledi. İkinci versiyonu iHeart 2 de geliştirildi. Yerli pompa, yaklaşık 200 gram ağırlığında, dakikada 5 litre kan pompalayabiliyor. Bu sırada kan hücrelerini tahrip etmemesi önemli. O konuda da dünya standardı yakalandı.
Hayvan deneylerinin ikinci aşamasına gelindi. Pompanın takıldığı hayvanların uzun süre yaşatılmasıyla ilgili testler gerekiyor. Turcovac aşılarının da çalışıldığı Sağlık Bakanlığı İstanbul Deneysel Araştırma Geliştirme ve Eğitim Merkezi’ne (İDEA) başvuruldu. Yaklaşık iki sene sonra alınabilen randevudan sonra ilk çalışmalara geçildi. Ancak merkezdeki olanaklar araştırmacıları tatmin etmedi. 15 kişilik ekip, kalp-akciğer pompasıyla gidilen merkezde, hayvanı entübe edecek malzeme dahi yoktu. Ameliyat, sonrası koşullar ve bakım da kötüydü.
Bu ortamda hayvan laboratuvarı aşamalarını geçemediklerini belirten Küçükaksu, “Ne kadar acı. Çünkü Türkiye’de koyunun, domuzun kalbini durdurup yapay kalp pompası takıp 10-15 gün yaşatacak büyükbaş hayvan laboratuvarı yok” dedi.
Ekip 10 koyunluk laboratuvar çalışmasını, iki koyun ameliyatından sonra durdurdu. Kalan bütçeyi ise TÜBİTAK’a iade etti.
Hayvan deneyleri ‘mecburen’ Almanya’da yapılacak
Şimdi Almanya’da bir laboratuvarla ön anlaşma yapıldı. Sponsor görüşmeleri sürüyor. Çalışmanın devam etmesi için 500 bin ila 1 milyon avro bütçeye ihtiyaç duyuluyor.
Küçükaksu bu ve benzeri projelere yatırımcıların da ilgi duyması gerektiğini söyledi: “Türkiye’de de melek yatırımcılar var. Ama çok kısa sürede ekonomik kazanca dönüştürmek istiyorlar.”
Bir yandan yerli bir üretici firmayla görüşmeleri sürüyor.
Devletin bir yapay kalp pompasına 2 milyon lira ödediğini belirten Küçükaksu, “Bu makinelerin biraz daha ucuz olması, daha yaygın kullanılmasına yol açabilir” dedi.
Yapay kalp pompalarını ABD dışında, Çinliler ve Japonlar (Amerikan ortaklığıyla) geliştirdi. Üretime geçilmesi halinde Ortadoğu, Balkanlar, Türki cumhuriyetlere satılabileceği düşünülüyor.
